Hoe werkt taal in ons brein? Maakt taal de mens uniek? Slechts een paar van de vele vragen die 19 november 2019 in LUX aan bod zijn gekomen tijdens de Radboud Reflects-lezing De sprekende aap. Hoe taal de mens bepaalt. De bezoeker ging mogelijk met nog meer vragen naar huis, maar hoogstwaarschijnlijk hadden cognitiewetenschapper Peter Hagoort en cognitiefilosoof Leon de Bruin dat effect voor ogen.
Radboud Reflects organiseert met nationale en internationale deskundigen lezingen. Daarin worden op een toegankelijke, maar verdiepende wijze uiteenlopende onderwerpen op het gebied van bijvoorbeeld samenleving en cultuur aangekaart. Taal is een van deze onderwerpen.
Videofragmenten als leidraad
Dit complexe thema wordt onderzocht door cognitiefilosoof Leon de Bruin, die tegelijkertijd als spreker en moderator fungeert, en cognitiewetenschapper prof. dr. Peter Hagoort. Beiden zijn onder meer werkzaam bij de Radboud Universiteit. Opzet van de avond: de wetenschappers nemen na een korte introductie plaats op het podium en gebruiken videofragmenten om voor uitleg van hun woorden te zorgen. Het inzetten van uiteenlopende fragmenten zorgt ervoor dat de avond in drie subonderwerpen wordt opgedeeld: dieren en taal, taal en identiteit, en taal en (wetenschappelijke) waarheid.
Oneindige mogelijkheden
De lezing begint met een videofragment van een parkiet, Disco, die 130 zinnen geleerd heeft en feilloos kan uitspreken. Het fragment laat zien dat de taal die wij kennen als communicatiesysteem niet enkel aan ons is besteed. Hagoort legt echter uit dat dit een vorm van aangeleerde mimiek is. Het talig vermogen van de mens is uniek, doordat het niet een gesloten, maar een open systeem is. Oftewel; met eindige middelen oneindige mogelijkheden creëren.
De kritische en filosofische vraag wordt gesteld of – doordat woorden altijd verwijzen naar de realiteit en er ontelbare talen zijn – we andere mensen eigenlijk wel écht kunnen begrijpen. Hier wordt op gereageerd door de wetenschappers dat we zonder woorden nog verder van huis zouden zijn. Het gebruiken van fragmenten als springplanken naar verkenningen van taal functioneert als rode draad tijdens de lezing.
Alleen maar meer vragen
Fascinerend is dat beide wetenschappers het belang én de tekortkomingen van de wetenschap benoemen. De lezing roept daardoor gevoelens van vakkundigheid, onbevangenheid en leergierigheid op. Bijeffect is dat het daarmee voor meer vragen dan antwoorden zorgt. En anders hadden we het niet gewild, toch? Nieuwsgierigheid ligt immers aan de basis ontwikkeling.
Taal is een aspect van het menselijk bestaan dat blijft intrigeren. Het wordt steeds verder uitgeplozen om inzicht te bieden over de mens als individu én als sociaal wezen. Vooral in een tijd zoals deze, waarin ons taalgebruik in een razendsnelle constante staat van verandering is – door onder meer digitalisering – blijven we ons afvragen wie of wat we nu eigenlijk zijn. Een lezing van anderhalf uur kan hier natuurlijk geen afdoende antwoorden op leveren, maar inspireert wel om met kritische verwondering over onszelf na te blijven denken.
De lezing is georganiseerd in samenwerking met Donders Institute.
De volgende Radboud Reflects-lezing Being Unhappy: Lecture by philosopher Wilhelm Schmid vindt 26 november plaats in het collegezalencomplex van de Radboud Universiteit.
Getagd onder
