Zo’n twaalfhonderd mensen bewegen zich aan het begin van deze boekenweek door de zalen van De Vereeniging. Het is allemaal weer puik geregeld door De Stichting Literaire Activiteiten Nijmegen (SLAN). Zo'n event schijnen ze elders, neem bijvoorbeeld in Arnhem, niet te hebben.
Dat vertelt tenminste Eppo van Nispen (directeur van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse boek) die door centrale presentator Frank Tazelaar (directeur van Literair Productiehuis De Wintertuin, een van de deelnemers in SLAN) even op het podium van de grote zaal geroepen wordt, vlak voor de ‘hoofdact’: een interview door Jaap Robben met Herman Koch en Connie Palmen. Volgens van Nispen is het Nijmeegs Boekenfeest, na het Amsterdamse Boekenbal, steevast het enige andere grote boekenweek-event in Nederland. De vele vele kleinere activiteiten door het hele land daargelaten.
Geen Hof van Eden
Nu literatuur steeds meer een onderdeel van festivals en theaterfeesten begint te worden, verwacht je op een boekenfeest misschien een festivalsfeer. Zeker bij een feest met als thema, net als de boekenweek, ‘Verboden vruchten’. Maar dat valt een beetje tegen. De Vereeniging is niet in een Hof van Eden omgetoverd, er zijn geen kooidansers of –vechters in de gangen, geen bijzonder ‘appelig’ guirlandewerk.
Wat er wel is: een simpel maar wondermooi decor op het podium van de Grote Zaal. Grote witte bollen met verschuivende projecties erop, soms precies reuzenappels, soms gezichten, lichamen. Mooi gedaan. En er is iemand die kennelijk een dik ingepakt nimfje moet voorstellen, dat rondloopt met een mandje ‘verboden fruit’. En er zijn mensen in dozen die iets met papiertjes en tekeningen deden. Dan hebben we de aankleding wel gehad.
Levende krant
Een event over boeken lijkt om een of andere reden altijd nog het meest op een levende krant. Met een openingsstukje - in dit geval een krachtig gedicht, uitgesproken door nieuwe stadsdichter Amal Karam, - een ‘serieus’ deel - verzorgd door Radboud Reflects, waar onderzoekers van de universiteit hun licht over iets toepasselijks laten schijnen - , een deel voor de jeugd - literair tijdschrift Op Ruwe Planken, dat in het cafégedeelte van zich mag laten horen, onder begeleiding van een DJ. En dan zijn er de onvermijdelijke formats, dit keer in de Kleine Zaal. Verzorgd door Rob Waumans en Ivo Victoria met hun Waumans & Victoria’s Groot Internationaal Literair Variété Spektakel, wat inhoudt dat een serieus schrijfster als de Vlaamse Annelies Verbeke tussen de heren in gezetenop een ganzenbord met dobbelstenen moet gooien en dat de cijfercombinatie dan een vraag oplevert om over haar werk en haar leven te praten... het komt het dichtste bij het ‘verplicht koekhappen en zaklopen’ waarover Simon Carmiggelt in zijn tijd al klaagde wanneer de boekenweek ter sprake kwam.
Het commerciële deel van dit levende tijdschrift wordt verzorgd door Dekker van de Vegt en De Wintertuin, standjes waar boeken gekocht kunnen worden en waar Herman Koch en Connie Palmen, schrijvers van respectievelijk het boekenweekgeschenk en het -essay, na afloop van hun gesprek op het podium uitgebreid en langdurig signeren.
Klapstuk
Dat interview door Jaap Robben is natuurlijk bedoeld als het klapstuk van de avond. En werkelijk is de Grote Zaal zeer goed gevuld voor dit door Jaap Robben - die zeker na zijn recente tv-optreden bij Adriaan van Dis in DWDD én als auteur van de uitstekende roman Birk én als Nijmegenaar zelf al een bezienswaardigheid is - charmant en elegant geleide gesprek. Koch en Palmen noch Robben kunnen er iets aan doen dat ze in dat gesprek vertellen wat ze al wekenlang vertellen, in kranteninterviews, in tv-optredens en bij dit soort bijeenkomsten: wat er in hun boeken staat, hoe ze schrijven, wat ze ermee willen zeggen, et cetera.
Ook de Grote Zaal is aan het begin van de avond vol, wanneer zanger/entertainer Sven Ratzke een optreden verzorgt. Ratzke, de androgyne, vileine, joviale alleskunner is in topvorm: hij legt razendsnel contact met het publiek, vertelt tussen zijn nummers door vermakelijke en betoverende, cabareteske verhalen, soms in behoorlijk plat Nijmeegs, want ook hij is kind van onze stad. En de nummers die hij brengt zijn ontroerend en vol zeggingskracht, met een magistrale, geheel ‘eigen’ gemaakte versie van David Bowies Heroes als slot.
Overlappende blokken
Met een blokkenprogrammering waar overlap in zit en dat bovendien vanaf het begin vertraging oploopt, is het op een avond als deze onontkoombaar dat je niet alles ziet en meemaakt. Wij kunnen nog melden dat Joost Oomen een schijnbaar nogal kansloos verhaal - over een jongen, een meisje, een oog en een pols - tot iets interessants weet te maken. Hij leest voor uit een ‘chapbook’, dat hij mocht uitbrengen bij De Wintertuin. Een wat strengere redactie had het aantal keren dat er sprake is van ‘de kleuter’ in de voorgdragen passage teruggebracht én Oomen erop gewezen dat een alziend oog aan de horizon in post-Lord-of-the-Rings-tijd niet meer als een orgineel idee gebracht kan worden. Maar toch hád het wel iets, dat verhaal.
En Alan Moss, houder van de Nijmeegse Literatuurprijs 2016, denkt zijn gedichtenvoordracht toepasselijk te beginnen met een, ook naar eigen zeggen, nogal vunzig gedicht, waarvoor het publiek geen applausje over heeft, waarna de stemming een beetje vreemd wordt. Toch komt het na een gedicht of drie wel goed tussen de zaal en de charmante en zelfverzekerde Moss met zijn dichtwerk van prima niveau.
De zondeval
Marguérite Corporaal, docent aan de Radboud Universiteit, heeft een prachtig Engels accent waarmee ze haar publiek razendsnel door passages uit Paradise Lost van John Milton trekt. Een Satan verheerlijkend magnum opus en dus een zeer goede keuze in verband met het thema. Enigszins ontnuchterend is dat Corporaal over het werk vooral zegt dat we het politiek moeten lezen, als propaganda voor Arthur Cromwell, wat de angel er wel zo'n beetje uithaalt. Wel weer leuk is dat ze de thematiek van Eva en de appel behandelt. Eva, (en iedere vrouw na haar) is in Miltons werk een vuige verraadster, verleidster van die arme Adam. Corporaal laat zien dat al in Miltons tijd daartegen verzet kwam door de vrouwelijke schrijver Aemilia Lanyer, in haar Eve’s Apology: niet Eva, die verleid is door de slang, maar Adam, die beter had kunnen weten, draagt de meeste schuld aan de zondeval. Dus laten we vrouwen hun vrijheid gunnen, is haar pleidooi.
Jos Joosten heeft de pech dat zijn voordracht over Het grote baggerboek van Ilja Leonard Pfeijffer samenvalt met het Koch-Palmeninterview. Toch trekt hij nog een handvol geïnteresseerden over dit fascinerende werk van Pfeijffer, gelauwerd dichter en prozaïst, die alle registers van platte straattaal opentrekt in dit boek. Joosten laat zien dat een van de hoofdstukken, een uit scheldwoorden opgebouwd tirade van de hoofdpersoon, eigenlijk een sonnettenreeks is die Pfeijffer in een eerdere bibliofiele uitgave ook al eens als zodanig had gepresenteerd.
Zo biedt het Nijmeegse Boekenfeest aan iedereen die van boeken houdt en graag over literatuur hoort spreken, en aan iedereen die graag eens schrijvers van dichtbij wil zien, wederom een genoeglijk zaterdagavondje uit.
