Jetty Podt is artistiek adviseur van de Nijmeegse Orgelkring, die de orgelzomerserie in de Stevenskerk programmeert, en van Stichting Stevenskerk, die nieuwe activiteiten rond de orgels ontwikkelt. Als stadsorganist promoot zij de drie monumentale orgels van de Stevenskerk, het König-orgel (1776), het koororgel (1670) en het Assendelft-orgel (1760) zowel in als buiten de stad. In 'Achter de programmering' interviewen we tweewekelijks programmeurs van festivals, podia en ateliers in de regio Nijmegen over de inhoud van hun vak.
Jetty Podt maakte cd-opnamen op het König-orgel met werken van Maurice Duruflé, Jan Welmers en Franz Liszt, met hoge waarderingen in de vakpers en orgelconcerten in Europa en Zuid-Amerika. Voor haar jarenlange werk als dirigent van Capella Cumerana en het opzetten van de koorvespers en Choral Evensong in de Stevenskerk ontving zij de Zilveren Waalbrugspeld uit handen van burgemeester Hubert Bruls van Nijmegen.
Voor de Nijmeegse Orgelkring is dit jaar een feestelijk jaar: de stichting bestaat 60 jaar en het König-orgel 250 jaar.
Hoe zou je de taak van een programmeur willen omschrijven?
“Als artistiek adviseur van de Nijmeegse Orgelkring én als organist van de Stevenskerk ben ik de spil in alle orgelactiviteiten die we in de Stevenskerk ontplooien. De Nijmeegse Orgelkring staat al 60 jaar garant voor een hoogwaardige serie orgelconcerten in de zomermaanden. Daar zijn in de loop der jaren allerlei activiteiten rond de orgels bijgekomen. Mijn taak is om mee beleid te ontwikkelen en dat vorm te geven in concrete activiteiten.”
Welke keuzes maak je bij het samenstellen van het jaarprogramma van de Nijmeegse Orgelkring?
“We hebben in Nijmegen het geluk dat de Stevenskerk een orgel heeft van internationale allure, het König-orgel. Het instrument is in 1776 speciaal voor deze kerk gebouwd, en ondanks oorlogen en ander onheil staat het er (na precies 250 jaar!) nog steeds. De hoge kwaliteit en de grote zeggingskracht van dit orgel zijn het uitgangspunt voor de programmering. We nodigen gastorganisten uit die daarmee matchen. Ook letten we op voldoende vrouwelijke artiesten en maken we ruimte voor jong talent. Een belangrijk element is het improviseren op het orgel. We sluiten de serie traditioneel af met een zwijgende film, begeleid met orgelimprovisatie.”
Waardoor laat je je leiden en wat zijn de uitdagingen?
“Ik houd er zelf erg van om te worden meegenomen in een verhaal. Muzikale en ook theatrale zeggingskracht is een van de sterke kanten van dit grote instrument. Het heeft een scala aan klankkleuren, waarmee je heel verschillende sferen kunt creëren. Ideaal om mee te improviseren. Daarnaast kunnen we putten uit meer dan vijf eeuwen schitterende orgelmuziek. De uitdaging bij zo’n lange geschiedenis is wel om de orgelcultuur levendig te houden in de huidige tijd, en om aansluiting bij nieuwe luisteraars te vinden. Dat gaat vaak nog het beste als we het orgel inzetten als verrassend element bij activiteiten zoals kinder- en theatervoorstellingen en ligconcerten, en bij andere evenementen die in de kerk plaatsvinden.”
Hoe balanceer je tussen kwaliteit, vernieuwing en publieksbereik?
“Als professioneel musicus omgeef ik mij met enkele collega’s met wie ik een zekere standaard deel voor de kwaliteit die we in onze serie willen handhaven. Een deel van de vernieuwing vinden wij in het veld waarin wij zelf ook actief zijn. Input komt soms van leden van de Orgelkring, maar ook van collega’s uit het land. Er zijn een paar plekken, zoals het Orgelpark in Amsterdam en festivals in Rotterdam en Haarlem, waar ook geëxperimenteerd wordt met nieuwe initiatieven en waarmee we contact houden. De directeur van de Stevenskerk komt ook met voorstellen, voor bijvoorbeeld soundscapes, waarbij de akoestiek van de kerk een belangrijke rol speelt. Het spanningsveld is om je traditionele orgelpubliek niet van je te vervreemden, maar intussen wel stappen te zetten naar een meer bijdetijdse manier van orgelmuziek beleven.”
Hoe probeer je nieuw en divers publiek te bereiken?
“Een van onze activiteiten is het gratis inloopconcert op zaterdagmiddag. Nietsvermoedend binnenlopend publiek wordt verrast door orgelmuziek, gespeeld door een conservatoriumstudent. De student kan speelervaring opdoen op een groot historisch orgel, de bezoeker is vrij om even te blijven luisteren en kijken. We tonen de verrichtingen van de organist op een scherm in de kerk, zodat het publiek kan zien wat er boven bij de speeltafel allemaal gebeurt. Een organist zien spelen met handen en voeten is best spectaculair!
Ook hebben we de maandelijkse Orgelwoensdag. Dan worden de drie historische orgels bespeeld door amateurs en leerlingen van de Lindenberg, daar kun je ook gratis naar luisteren. Extra leuk dit jaar zijn de rondleidingen in het orgel. Je kunt dan het binnenwerk bewonderen, en eventueel een van de 3.624 pijpen uitkiezen om te adopteren. Deze actie is bedoeld om mensen te betrekken bij de restauratie die vanaf 2027 gaat plaatsvinden.”
“Naast de eigen programmering gaan we regelmatig samenwerkingen aan met andere partijen in de stad, die dan hun eigen publiek meebrengen, zoals Lux (een orgel+filmfestival op 18 en 19 oktober 2026), de Lindenberg, het Besiendershuis en Tangosalon El Corte. Stel je even voor hoe het is om tango te dansen onder de kroonluchters met begeleiding van bandoneon én orgel. Op 30 juni kon dat!
Verder sluiten we vaak aan bij een evenement dat in de Stevenskerk plaatsvindt. Immers, het publiek moet eerst de drempel van de Stevenskerk over, voordat ze het orgel kunnen ervaren. Dat kan de opening van een expositie of beurs zijn, of een hardloopparcours door de kerk…”
Welke uitdagingen of juist kansen zijn er bij het programmeren met de Stevenskerk als locatie?
“De Stevenskerk ligt een beetje achteraf, niet direct aan de Grote Markt. Je komt er niet vanzelf, je moet eerst onder de Kerkboog doorlopen. Toch lopen er dagelijks vele honderden toeristen binnen. Het zou erg leuk zijn om hen wat vaker te trakteren op orgelspel. Dan komen we meteen bij een dilemma: als het orgel wordt bespeeld, kun je in de hele kerk geen gesprek meer voeren. De akoestiek van de Stevenskerk is daarbij een kracht én een uitdaging. Ze is wel 8 à 9 seconden lang, en geeft mooie klanken een magisch aura. Vooral de zuivere klanken van ons oudste orgel klinken daardoor hemels. Maar lawaaigeluiden zoals van stofzuigen of timmeren worden een hels kabaal. Iedereen die muziek maakt in de Stevenskerk moet meespelen met de akoestiek, er is geen andere mogelijkheid. Dat betekent dat sommige soorten muziek gewoon niet kunnen, en andere zullen iets extra’s krijgen.”
Op welk concert ben je het meest trots?
“De muziek- en lichtshow in samenwerking met het Besiendershuis, ODDSTREAM en de Italiaanse videokunstenaars van GloWarp in 2014 was een van de hoogtepunten. De Italianen hebben, na wekenlang werk, de belichting van het orgel tot in detail live laten reageren op de muziek: het effect was kunstzinnig en grandioos. Een immersive experience! Een impressie is nog te zien op YouTube.”
“Een meer recente topper was het feestconcert voor het jarige König-orgel op 16 juni jl. Met een muzikale tijdreis, ondersteund met theater, belichting en videobeelden hebben we zowel het 250-jarige orgel als de stad Nijmegen in de schijnwerpers gezet. Ik houd ervan als het mensen ervaren dat er vele verbindingen bestaan tussen mensen onderling, van nu en van andere tijden. Als die werelden elkaar raken, besef je dat we allemaal deel uitmaken van het grote geheel.”
Meer informatie: nijmeegseorgelkring.nl en www.jettypodt.nl
