Franz Kafka’s roman, door Joeri Vos bewerkt voor het toneel. Herstel: een vertaling van Franz Kafka’s roman bewerkt voor het toneel. Een bewerking van een bewerking van een roman – een roman die nooit afgemaakt is door Kafka, dus zelfs ‘het origineel’ is een bewerking. Geen probleem, zult u wellicht denken.
Het gaat er om of het een geslaagde toneelbewerking is. Of het publiek er positief op reageerde. (Ja.) Of het onderhoudend was, informatief, reflexief. (Ja.) Of je een leuke avond hebt als je er naar gaat kijken. (Ja.) Of ze zoiets vaker moeten doen. (Ja.) Of gaat het om iets anders?
Verwachtingen
Het lastige aan een toneelbewerking van een boek, is dat mensen er met uiteenlopende verwachtingen naar toe kunnen komen. Wanneer ze het boek kennen, verwachten ze het stuk te herkennen, te kunnen anticiperen. En wanneer het publiek het boek niet kent, is de voorstelling dan bedoeld als een vervanging van het boek?
De beoordeling van het stuk berust in zekere zin op waarheidsgetrouwheid. Maar waarvan? Is niet elke lezing van een boek, een interpretatie? En waarom verlangen we dan van een toneelbewerking, een hele specifieke lezing van een tekst, iets anders? De worsteling met dit verlangen wordt subliem uitgebuit in Het Proces. Continue wordt er immers verwezen naar iets, waarvan geen enkele persoon op het toneel weet wat het is, en dit ook – niet ronduit, maar natuurlijk in bevlogen bewoordingen – toegeven. Iedereen verwijt Franz K. dan ook dat hij daar nog wat om geeft, erachter te komen wat er gaande is, waar ‘het’ over gaat. En daarmee wordt aan het publiek dezelfde vraag voorgelegd: als jullie zo goed weten waar ‘het’ – dit stuk, ‘de tekst’ – over gaat, als jullie het boek – of de Wikipedia-pagina – al hebben gelezen, waarom verwachten jullie dan een herhaling?
Ijzersterk Oostpool
Vandaar dat het zo de moeite waard is om dit stuk te gaan bekijken. Jazeker maakt het gebruik van een ijzersterke uitgangspositie. Das Process is niet voor niets uitgeroepen tot het op een na beste boek van de Duitse literatuur aller tijden. Maar die uitgangspositie is enkel het begin. Het is geweldig om te zien hoe de interne strijd in de hoofdpersoon wordt verbeeld door de uitmuntende Stefan Rockebrand die daarbij door alle acteurs in de vorm van ‘vertellers’ wordt bijgestaan. Een simpel stemmetje van de zijkant, dat even belicht waarom Franz K. iets doet. Wat enkel nog maar meer bijdraagt aan de totale ontreddering en wanhoop van een man die wordt bedreigd in zijn bestaan.
Het Proces van Oostpool moet niet gezien worden als een bewerking van een roman. Het is een op zich staande voorstelling. Een lange zit weliswaar en met een deels te jonge groep acteurs die (nog?) niet over het karakter beschikken om meerdere rollen in één stuk echt te belichamen. Maar een voorstelling die je zeer zeker met een groot verlangen naar huis laat gaan.
Een verlangen om vaker naar voorstellingen van Oostpool te gaan kijken.
Een verlangen om te gaan begrijpen waar we nou eigenlijk mee bezig zijn in onze rechtsstaat.
En misschien zelfs met het verlangen om nu eens eindelijk zelf dat boek te gaan lezen.
Wat: Het Proces, F. Kafka
Wie: Oostpool
Wanneer: 16 november
Waar: Stadsschouwburg Nijmegen
Wie: gezien door Nicole des Bouvrie, in Arnhem
Getagd onder
