Introdans’ Tutti: veilige feestvoorstelling

Kijk, dat hebben we niet in Nijmegen, een theater met een vaste bespeler van internationale allure. Het Arnhemse Stadstheater heeft dat wel. Daar was op 30 september de première van Tutti een dansvoorstelling die op dinsdag 11 oktober ook de Nijmeegse schouwburg aandoet. Een veilige, wat vlakke voorstelling zoals Introdans die vaker aflevert, behalve…

En nee, in onze stad zal ook niet vaak prinses Margriet met haar man Pieter van Vollenhove een première bijwonen, met de Commissaris van de Koning en de locoburgemeester er ook nog bij. In het wat rommelige Arnhemse Stadstheater dus wel. Maar het gaat dan ook om een jubileumvoorstelling: Introdans bestaat 45 jaar. Waar het gezelschap meestal in twee delen onafhankelijk van elkaar optreedt, doen nu alle dansers aan deze voorstelling mee. Vandaar dat Tutti.

De voorstelling bestaat uit drie eerstopvoeringen, in ieder geval door een Nederlands gezelschap: In Memoriam door de Vlaams-Marokkaanse choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui, een fragment uit Nowhere, van de Griek Dimitris Papaioannou, en Cantata, door de Italiaan Mauro Bigonzetti.

De voorstelling in Nijmegen is later in het jaar, op 9 december, uitgekleed ten opzichte van de première, omdat in Arnhem wel en bij ons geen livemuziek ten gehore wordt gebracht (de uitvoering in Nijmegen van 11 oktober a.s. is wél met livemuziek, heeft Introdans ons laten weten, [red.]). En dat is jammer. In Memoriam wordt begeleid door de heren van het Corsicaanse zangkoor A Filetta, in stemmig zwart links op het toneel, Cantata door de damesgroep Assurd feat. Enza Pagliara, een zang- en accordeongroep die nadrukkelijk deel uitmaakt van de choreografie. Dus daarvan is het echt de vraag hoe dat er straks zonder hen uit zal komen te zien.

Aangekleed

Cantata, waarmee de hele avond na de pauze gevuld wordt, is een fleurig, acrobatisch, vrolijk volksdansgebeuren. Je waant je op een volksfeest in een Zuid-Europees dorpje, waar de mensen dan weer in paren, dan weer in groepen, dan weer alleen en dan weer allemaal met elkaar, een fijne avond hebben. Mooi gestileerde choreografie, perfect uitgevoerd, fleurige kleren die toch in stemmige aardekleuren zijn gehouden, kortom… niets op aan te merken. Iets dat wel vaker kleeft aan de voorstellingen van Introdans. Het gezelschap blijkt zijn publiek nog steeds verder uit te breiden, brengt een aanzienlijk deel van haar omzet met kaartverkoop en eigen activiteiten op, iets dat, zo sprak de voorzitter tijdens de premièreavond, tot extra geld van het Rijk én van de provincie Gelderland heeft geleid. En tot opname in de Basis Infrastructuur van de vaderlandse moderne danscultuur. Allemaal prachtig, maar soms rijst te vraag waarom Introdans ook nog speciale voorstellingen voor de jeugd op de planken brengt.

Het korte stuk uit Nowhere is van zo’n grote schoonheid en zeggenschap, dat je er eigenlijk niet te veel over mag zeggen. Zo’n theatraal beeld moet je beleven. Als ik de bedoelingen van Papaioannou probeer te duiden, denk ik dat hij ons wil duidelijk maken, dat in een wereld waarin we bestormd worden door de horden, alleen via samenwerking de mens op een hoopvolle toekomst kan rekenen, waarin hij naakt aan zichzelf en aan de liefde is overgeleverd. Dat naakt mag letterlijk genomen worden. Wat een prachtige lichamen hebben die dansers toch.

Hallucinerend

En dan het openingsstuk In Memoriam. Eerst het positieve. Het heeft bij tijden dramatische en - zoals de aankondiging belooft - bijna mystieke kwaliteiten. De dansers, mannen en vrouwen, dragen een groot deel van het stuk allemaal enkellange rokken. Daarop is de choreografie prachtig afgestemd: op hoe ze vallen, plooien, zwieren, opbollen, slingeren soms. En natuurlijk zit in die dracht de connotatie van de derwisj, mystieke Soefi-dansers; mannen die zich al cirkelend om hun as in een trance bewegen. Overigens veelal vervolgd in de islamitische wereld en in elk geval vaak onbegrepen.

Als de toneelvloer dan op zeker moment inderdaad kolkt en bruist van snel spinnende figuren, als een woeste kermisattractie waarin de wagentjes soms weer snel, dan weer langzaam gaan, en daarbij op de achterwand een film word geprojecteerd van steeds dezelfde autotunnels, dan ontstaat een hallucinerend effect.

Een ander sterk moment staat op de foto bij dit stuk. De dames hebben hun rokken afgelegd, de heren hun bloes uitgetrokken. Op spitzen komen ze met kleine trippelpasjes op ons af, van achteren aangevuld met steeds meer mensen, de bewegingen met de armen zeer precieus, klein gehouden rond het gezicht en de borst. Een beeld van bewegende en toch verstilde schoonheid en kracht.

Seksisme?

En dan de kritische noot over deze choreografie. Aan het begin zien we een mannelijke danser die een danseres wakker kust, of misschien zelfs opwekt uit de dood. Ze dansen dan een pas-de-deux, waarbij hij steeds leidend is: zijn hand beweegt vlak langs haar hoofd, haar lichaam, en vandaaruit beweegt ze: hij bespeelt haar. Is dat seksisme? Nee, natuurlijk niet. Het is een fantasie, en sommige relaties en verhoudingen zijn zo. Dan komen we, een stuk later in het stuk, een vrouw tegen die in elkaar geslagen wordt door een man. Niet echt natuurlijk, maar zeer onprettig om te zien. Hij slaat haar in haar maag, tegen het hoofd, gooit haar op de grond en schopt haar daar. Is dit seksisme? Natuurlijk niet. Geweld tegen vrouwen komt voor, al dan niet gestileerd geweld is allang de kunsten binnengedrongen, dus waarom niet in moderne dans?

Het punt waar het mij om gaat is meteen daarna. Met een nogal slap gebaar wuift de vrouw de mishandelende man van zich af. Heel even is ze vrij. Dan nadert haar een nieuwe man, een lieve, een zachte. Hij danst met haar de marionetten-pas-de-deux zoals aan het begin: hij leidt haar bewegingen en zij lijkt dat fijn te vinden.

En ja, dat hele verhaal, dat vind ik dus seksisme of in ieder geval een bedenkelijk vrouwbeeld: de man leidt de vrouw, de vrouw kan niet zonder de man. Romantisch? Ja, zo kun je het ook zien.

Dinsdag 11 oktober, 20.00 uur is Tutti in de Nijmeegse Stadsschouwburg te zien.