Met regelmaat schrijft onze columnist en hoofdredacteur Ted Chiaradia een stukje over wat hem bezighoudt op cultureel gebied, wat hij meemaakt, wat hij vindt of – zoals in dit geval – over de film How to Save a Dead Friend en over politici met Nijmeegse roots.
Laatst kwam ik weer zo’n berichtje tegen over Frans Timmermans. Nijmegen zou hem hebben gevormd omdat hij hier een paar jaar Franse Taal- en Letterkunde heeft gestudeerd. Nu is onze Frans snel ergens door gevormd als je hem zo hoort spreken; door de Italiaanse cinema toen hij in Rome verbleef, door de Russische cultuur toen hij in Moskou op de ambassade werkte, door de mijnstreekgeschiedenis van zijn familie in Heerlen en natuurlijk door al zijn ervaringen in Brussel en de rest van Europa.
Timmermans, zijn liefde voor cinema en de Franse taal kennende, moet toch uiterst verbaasd zijn geweest bij de ontdekking dat het meesterlijke Le Mépris van Jean Luc Godard niet in LUX geprogrammeerd staat. Ons onvolprezen arthouse gaf niet thuis op 14 september, een jaar na de dood van Jean-Luc Godard, de grootmeester van de Nouvelle Vague. Zo’n beetje alle betere bioscopen in Nederland brachten zestig jaar na dato deze in 4K gerestaureerde klassieker in reprise: Le Mépris, beschouwd als een van de allerbeste Franse films. Een cinematografische odyssee over de onmogelijkheid van de liefde en de onmogelijkheid van het film maken. Een film om verliefd op te worden met een onvergetelijke soundtrack, een oogverblindende Brigitte Bardot, een debuterende Michel Piccoli – eigenlijk had Godard Frank Sinatra op het oog voor zijn rol – en een adembenemende CinemaScope fotografie. ‘Een film die elke nieuwe generatie opnieuw kan ontdekken en die elke oude generatie opnieuw moet interpreteren, zo raak en visionair’, aldus de Filmkrant.
Brigitte Bardot in Le Mépris
Welnu voor dit meesterwerk moeten we dus naar een ander filmtheater, Focus Arnhem dan maar weer. Ik weet het niet zeker, maar de oude nieuwe roerganger van Verenigd Links zal als geëngageerd cinefiel en connaisseur van de Europese cultuur, deze verkeerde keuze in de programmering beslist beschouwen als een staaltje van minachting voor de Nijmeegse filmliefhebber; un mépris.
Als zelfbenoemd filmcommissaris heb ik daar niets aan toe te voegen. Of toch wel, het is immers nog erger, het lijkt wel op zo’n klucht als: ‘filmprogrammeurs in slaap gedommeld’. En dat in een arthouse dat twee jaar geleden nog stond in de top 15 van de wereld.
Een van de allermooiste films, een absolute MustSee van dit moment, is How to Save a Dead Friend. Een pakkende documentaire over een jong verliefd stel in het Moskou van gisteren en vandaag. Zo mooi dat het werkstuk al niet meer in de cinema te zien is. In Nijmegen worden we daarentegen wel nog weken lastiggevallen met het lege en zielloze kostuumdrama Jeanne du Barry, waarin we Johnny Depp letterlijk en figuurlijk zien spelen alsof-ie in zijn broek heeft gescheten. Dus maar weer een retourtje Arnhem voor de echte film in Filmtheater Focus. How to Save a Dead Friend is daar gelukkig nog te zien tot 26 september. Zo indrukwekkend en belangrijk is dit persoonlijke Russische document dat we ‘onze man in Brussel’ gevraagd hebben om hier over te schrijven. Echte cinema verdient immers de allerbeste filmcriticus en voor ons is dit al jaren Freddy Sartor.
How To Save a Dead Friend
Maroesja: How to Save a Dead Friend
Een documentaire die begint met een begrafenis op een kerkhof in Moskou en met de stem van een meisje dat vertelt dat ze 16 jaar is en sowieso het einde van het jaar niet meer zal halen. En meteen alle namen begint op te noemen van haar vrienden en vriendinnen die eerder al uit het leven zijn gestapt. Je zou voor minder een stevige krop in de keel krijgen.
How To Save a Dead FriendEn toch is How to Save a Dead Friend van Maroesja Syrojetsjkovskaja, ondanks de schrijnende context, een innig mooie en aangrijpende liefdesbrief. Maar dan wel gesitueerd in Boetova, een grijsgrauwe buitenwijk van Moskou, een slaapdistrict met een barslechte reputatie.
Twaalf jaar lang, van 2005 tot 2017, filmden Maroesja en haar vriend Kimi elkaar, want hij was het die haar leven redde toen ze elkaar leerden kennen op een grunge-party. Hij werd haar grote liefde, een reddingsboei want hij bracht humor en poëzie in haar prille leven. Maroesja: “Het was niet gemakkelijk om aan de film te beginnen. Niet alleen emotioneel. Er was zoveel en heel verschillend materiaal. De film en de structuur ervan is er echt gekomen tijdens de montage: de muziek, de katten in ons leven, Kimi’s moeder en zijn broer, Kimi’s religiositeit die met de jaren sterker werd… we hebben constant geëxperimenteerd.”
How to Save a Dead Friend laat zich zien als een rafelig portret van een verloren generatie millennials die niet toevallig in Moskou resideren in een rommelig appartement. Maar het noodlot slaat onherroepelijk toe in Depressian Federation zoals het stel het land sarcastisch noemt waarin zij moeten zien te overleven.
Aan de valse beloftes van Poetin en Medvedev in hun nieuwjaarstoespraken hebben zij al helemaal geen boodschap. Op straat timmert de politie brutaal een betoging uit elkaar waarin om vrijlating van politieke gevangenen wordt gevraagd. Met de jaren weet Maroesja er zich met verve doorheen te slaan – ze is intussen uit Rusland weggegaan en resideert afwisselend in Tel Aviv en in Wenen. Haar grote held Kimi, die op de tonen van de klassieker Love Will Tear Us Apart van Joy Division en de songs van Nirvana experimenteert met een 20-tal verschillende drugs, ziet ze met de dag verder wegglijden.
Maroesja: “De meeste tijd filmde Kimi mij. De camera is voor mij wel een schild tegen de realiteit, ik kan er mij achter wegsteken, hij helpt mij ook om met de wereld in het reine te komen. Ik film alsof ik aan een dagboek werk.”
How to Save a Dead Friend is niets meer dan een postume liefdesbrief aan haar vriend. Een bijzonder iemand, zoals hij voor haar ooit een gedicht op haar iPhone insprak met de gevleugelde zin: “Ik zal altijd van je houden op de enige manier die ik ken.”
Maroesja: “Dat gedicht met zijn stem dat hij voor mijn verjaardag had gemaakt, ongeveer een jaar voor zijn dood, wou ik sowieso op het einde van de film. Dat wist ik meteen. Ik hou van poëzie, van de gedichten van Arseni Tarkovski, de vader van mijn favoriete Russische filmmaker Andrei Tarkovski. De Spiegel van hem is mijn lievelingsfilm.”
Nijmeegse bodem
Waar je geboren bent, getogen of gestudeerd hebt, gewerkt misschien, het heeft ons allemaal gevormd. Geaard en gevormd in diverse variaties en gradaties. Het waren veel politici die Frans Timmermans voorgingen of na hem kwamen. Een heel rijtje is te formeren: Beel, Cals, Lubbers, Van Mierlo, Van Agt, Hans Alders, Thom de Graaf, Rita Verdonk, Lisa Westerveld, Rob Jetten en die idiote Gideon van Meijeren. Maar wie ook Nijmeegse roots heeft, en dat wordt bijna nooit opgemerkt, is VVD-boegbeeld Sophie Hermans. In onze Karelstad geboren en waar de moederschoot verbleef, daar kom je vandaan.
Haar vader Loek, in de vorige eeuw nog zo’n jonge liberale hond in de Tweede Kamer, sprak ik eens in het oude Filmhuis aan de Mariënburg. Op de man af vroeg hij mij waarom een filmhuis eigenlijk subsidie moest hebben. ‘Heeft een bioscoop toch ook niet?’ Lang geleden alweer, ik was nog tamelijk bleu in het leven, wat ik toen stamelde is verdrongen. Waarschijnlijk had ik er toen geen antwoord op en als ik eerlijk ben heb ik er veertig jaar later weer geen antwoord op. Pijnlijk, als je de huidige programmering van de meeste gesubsidieerde bioscopen zo overziet.
sophie hermans
