In 1713 wachtte de Nijmeegse Anna Maria Vonk in een cel in de gewelven van het stadhuis haar proces af. Zo’n driehonderd jaar later zat de Nijmeegse schrijfster Steffie van den Oord opgesloten in diezelfde cel, om te weten hoe de hoofdpersoon van haar historische roman, Vonk, een noodlottige liefde, zich voelde. Nu is er een toneelvoorstelling en iets wat de VONKweken gedoopt is, met ook een expositie en lezingen over Anna Maria Vonk. Wat vindt de schrijfster hiervan?
Anna Maria Vonk, moeder van vier kinderen, en inwonende huurder en tevens haar minnaar, luitenant Behr, zijn schuldig bevonden aan de moord op advocaat Cock, haar echtgenoot. Aan de hand van de echte processtukken, waaronder dwingende liefdesbrieven, schetst Steffie van den Oord het waargebeurde liefdesdrama, nu opgevoerd als theaterstuk.
Wie kwam er op het idee van het toneelstuk?
“Mijn roman werd in 2013 gepresenteerd in het Stadhuis. Het publiek mocht kijken in de cel waarin Anna Maria gezeten had. De pijnbank waarop ze gemarteld is staat daar ook nog. Toneelschrijver Erik Karel de Vries was aanwezig, en hij zag het verhaal meteen voor zich als theaterstuk. Zijn theatergroep, Een schone dood, specialiseert zich namelijk in gruweltheater. Hij heeft mij benaderd en de rechten gekregen. Ik heb hem mijn bronnen laten zien, en daarna lag het in zijn handen. Ik heb het stuk nog niet gelezen of gezien, dus het is voor mij ook een grote verrassing.”
Hoe kwam jij destijds op het idee om een roman te baseren op dit strafrechtdossier uit het Nijmeegs Stadsarchief?
“Ik ben geen archiefhistorica. Ik heb altijd mensen geïnterviewd en daarover geschreven (zie bijvoorbeeld het boek Eeuwelingen, over honderdjarigen, red.). Ik moest iets checken in het archief, en vroeg toen voor de grap aan Wouter Daemen, die achter de balie stond, of ze nog een mooi verhaal voor me hadden. Spektakel, liefde, bloed en avontuur moesten erin zitten, zei ik. Nou, dan is er maar één verhaal, zei Wouter: De Nijmeegse Liefdesmoord uit 1712.
Ik heb het dossier opgevraagd. Dat bleek vier centimeter dik, maar het greep me meteen. Ik wist dat het een roman moest worden om het verhaal recht te doen, en geen wetenschappelijke studie. Waarom? Er waren liefdesbrieven als bewijsstukken! En Anna Maria is een uitzonderlijke vrouw. Zaken die met behulp van de pijnbank aangepakt zijn, zijn per definitie ‘onopgelost’. Iedereen bekent namelijk alles zodra ze dat ding zien. Maar Anna Maria niet.”
Het klinkt alsof ze nog steeds leeft voor je, alsof ze een echte vrouw is.
“Ik ben anderhalf jaar met dat verhaal bezig geweest. Alle feiten en archiefstukken heb ik verzameld. Ik heb schilderijen bestudeerd, om me een idee te vormen van de omgeving van Nijmegen in die tijd. Ik heb nog gesproken met een verre nazaat van de stadsbeul, Van Anhout. Die wist door eigen stamboomonderzoek heel veel te vertellen. Daardoor ging het verhaal steeds meer leven.
Ik heb me op laten sluiten in de cel van het stadhuis. Zonder telefoon heb ik daar wel een paar uur gezeten. In het begin was ik duizelig, misschien omdat het zo donker was en de vloer scheef afliep. Er was een klein raampje en ik voelde inscripties op de muren, die er misschien al wel sinds de tijd van Anna Maria zitten. Haar huis stond ongeveer waar de H&M nu staat. Dat kon je bijna zien vanuit de cel.”
Nijmeegs Jopie
“De minnaars ontmoetten elkaar stiekem op een plek ter hoogte van het huidige Nijmeegs Jopie. Luitenant Behr zette dan schildwachten voor de deur voor wat privacy, maar de binnenstad was zo druk bevolkt in die tijd, dat al snel iedereen van de liaison wist. Er zijn vele getuigenverklaringen, die heb ik ook allemaal gelezen. De zaak was in die tijd heel spectaculair: heel Nijmegen liep ervoor uit, naar de Grote Markt waar het schavot stond waar nu de Hema is. Als ik nu in de stad loop, denk ik daar nog geregeld aan. Ik zie het zo voor me.”
Heathcliff
“Op een gegeven moment ontdekte ik zelfs iets nieuws: de zegel op de door minnaar Behr met bloed getekende verklaring, waarin hij aangeeft dat hij bij Anna Maria zou blijven, bleek geen echte familiezegel, maar een gewoon muntje uit die tijd. Waarom? Wat was dat voor een gast? Aan de ene kant schreef hij Anna Maria heel romantische dingen over de ‘afdruk van haar voetjes in de sneeuw’, aan de andere kant dreigde hij haar man te doden. Hij was een soort Heathcliff uit Wuthering Heights, denk ik.”
“De personages zijn echt gaan leven voor me. Tijdens het schrijven heb ik de moord opgelost, door in de huid van de personages te kruipen. Thuis hebben we het aan tafel wel eens over een tijdmachine en de vraag waar je heen zou gaan als die bestond; naar het verleden of naar de toekomst. Ik zou zeker weten de tijd van Anna Maria kiezen. Een gewone, dappere vrouw die dit allemaal overkwam.”
Wat vind je als schrijver van het boek en inspirator van het theaterstuk van de VONKweken?
“Het is niet zomaar een verhaaltje. Het vertelt over echte Nijmegenaren van vlees en bloed. Door het theaterstuk komen ze hopelijk tot leven voor de bezoekers. Dan kijk je net iets anders naar de Grote Markt of het Stadhuis. Eigenlijk zouden ze een plaquette moeten hangen bij de H&M, met ‘Hier woonde de dappere Anna Maria Vonk’. En dan een drukknop erbij, waarmee je mijn boek kunt bestellen, haha.”
Meer info Vonkweken
Meer info Vonk, een noodlottige liefde
Binnenkort komt Steffie van den Oord met een nieuw boek! De titel is Honkvast. Meer info website Steffie van den Oord
Getagd onder
