Met regelmaat schrijft onze columnist Ted Chiaradia een stukje over wat hem bezighoudt op cultureel gebied, wat hij meemaakt, wat hij vindt of – zoals in dit geval – over 'de wereld na 24 februari', komende gemeenteraadverkiezingen en Teds eigen actiebereidheid. En natuurlijk heeft Ted nog tips.
Niemand is het ontgaan: er zijn binnenkort verkiezingen, gemeenteraadsverkiezingen. De billboards in de stad lachen ons toe met ‘Samen voor gelijke kansen’ of ‘Laat iedereen vrij, maar niemand vallen’. Cultuurcentrum LUX organiseert debatten, waar de gebruikelijke kliek weer van de partij is. Tijdens ‘Het Grote Gelderlander Verkiezingsdebat’ kruisen woensdag de lokale lijsttrekkers weer de degens in aanwezigheid van een bekende oud-Nijmegenaar van het Jaar, om de kandidaten te kietelen en even te plagen.
Je moet er op dit moment maar zin in hebben. Als klap op de vuurpijl was er afgelopen maandag in Brebl ‘Het Grote Cultuurdebat’. De culturele elite kon met elkaar in gesprek gaan over de toekomst van de kunst en cultuur in deze stad: Young Vibe of Old City? De toekomst, welke toekomst, zou ik willen vragen? Ik had eigenlijk verwacht dat men gemeenschappelijk camouflagenetten ging knopen, blauwe-gele vlaggen naaien of op zijn minst pakketten met noodhulp zou inpakken. Maar nee, menigeen had voldoende noten op zijn of haar zang en zo werd er weer vrolijk en inhoudelijk over cultuur gebabbeld.
Alsof er niets aan de hand is! Er waren zelfs nog groene onnozele en linkse halzen die spraken over Nijmegen en Arnhem als culturele hoofdstad in 2033. Als er dan nog cultuur is, als er dan nog een hoofdstad is, zou ik eerst willen vragen. Menig cultuurvertegenwoordiger ging er ook prat op dat zij de afgelopen dagen met hun programma’s zoveel solidariteit getoond hadden met slachtoffers in Oekraïne. Benefietvoorstellingen, geld in de blauw-gele collectebus, dagomzetten naar giro 999 van Stichting Vluchteling of eigen bijdragen naar giro 555.nl van Jeroen Pauw, Britt Dekker en hun BN-vriendjes.
Als het om éénmalig doneren gaat bij solidariteitsacties, blijft ons landje graag olympisch kampioen. Iedereen heeft zo zijn eigen Donbassje gedaan en hoopt natuurlijk snel weer op normale tijden. Maar welke normale tijden?
Zoals in Donbass? De film uit 2018 van de Oekraïense cineast Segei Loznitsa, blijft een indrukwekkend portret over de waanzin en de horror in de Oost-Oekraïense Donbass regio. Criminele bendes, het lokale leger en Russische troepen bevechten elkaar al jarenlang zonder enige oplossing. Afgelopen zondag nog te zien in LUX en hopelijk binnenkort vaker in het programma, anders moeten we maar weer naar Maastricht. Donbass draait daar op zaterdagmiddag 12 maart.
Actiebereidheid
Mijn actiebereidheid? Als demonstrant was ik er in ieder geval vroeg bij. Ik droeg, meen ik, nog een korte broek toen ik in het Zuid-Limburgse Brunssum voor de poorten van het AFCENT-hoofdkwartier protesteerde tegen de aanwezigheid van de buitenslandse NATO-militairen. ‘Yank go Home!’ Menig vredesdemonstratie volgde, waaronder die tegen de plaatsing van de kruisraketten begin jaren 80. De laatste keer was in juni 2011 bij een grote protestmanifestatie op het Malieveld tegen de groteske en bizarre bezuinigingen op de Kunsten van de eerste regering Rutte. Rutte I, gevormd door VVD en CDA met gedoogsteun van Wilders, noemden we destijds het bruine kabinet. Ik heb toen vrienden en oud-collega’s figuurlijk dood zien gaan van ellende en verdriet. Door de drastische bezuinigingspolitiek van staatssecretaris Halbe Zijlstra, zagen zij hun hele levenswerk, dat altijd ten dienste van de kunsten had gestaan, in rook opgaan. Met een bazooka werd bruut op de kunsten geschoten, dat was destijds het collectieve gevoel.
In diezelfde tijd was er een congres van de branchevereniging van podia, de VSCD, met voornamelijk directies van schouwburgen en muziekcentra. Een van de sprekers was de toen vermaarde trendwatcher Adjiedj Bakas. Hij hield de zaal - toen nog - met voornamelijk witte mannen bij aanvang al meteen provocerend voor dat hij zich als geboren Surinamer iets heel anders voorstelde bij een bruin kabinet. Vervolgens ging hij in een legendarische speech in op veranderingen en chaos die hij voorzag. Een mondiale vluchtelingencrisis, een veel dominantere golf van feminisering en een voortgaande digitalisering in het arbeidsproces. Dit alles met grote gevolgen voor de kunstensector.
Ik herinner me nog dat ik als een van de weinigen kon lachen toen hij voorspelde dat de theaters in de toekomst wel eens voor een geheel ander doel dienst zouden doen: Als college- of studiezaal voor studenten of als opvangplek voor vluchtelingen bij een mondiale crisis. We spreken over juni 2011, meer dan tien jaar geleden.
Andere tijden
Een andere functie voor de theaterzalen, het is me altijd bijgebleven. Tijdens covidcrisis werden de Vereeniging en andere grote zalen daadwerkelijk gebruikt voor onderwijs. In het West-Oekraïense Lviv, het voormalige historische Lemberg, zijn nu theaters ingericht voor de opvang van vluchtelingen. Zo ook het beroemde Les Kurbas Theater, genoemd naar de befaamde dissidente theaterregisseur en slachtoffer van het Stalinregime. Meerdere theaters zullen ongetwijfeld volgen, al is dat nog niet verplicht.
Van mijn vrienden in Warschau hoor ik ondertussen dat het sociale leven op springen staat en de meeste stedelingen zich genoodzaakt voelen om privé onderdak te bieden aan de vluchtelingen. De meeste theaters en de opera zijn nog open, maar men is op het ergste voorbereid. Nieuwe voorstellingen en premières zijn al uitgesteld of afgelast. Ik ben geen trendwatcher, maar het is heel voorstelbaar dat het niet lang zal duren voordat ook bij ons in de lage landen cultuurhuizen veranderen in opvanglocaties.
Hoe lang houden we ons normale leven in ons gave landje nog in stand, als er pakweg 5 of 600 duizend mensen hun toevlucht zullen nemen tot onze veilige samenleving? Het klinkt cynisch, maar voor hoe lang kunnen wij hier onze theaters, muziekzalen en musea nog exclusief houden voor de kunsten. Hoe lang gaan wij in Nijmegen nog door met discussies over de verbetering, de verfraaiing en de vergroting van onze culturele infrastructuren? Doornroosje, Museum Het Valkhof, Schouwburg en Vereeniging, Lindenberg en LUX wordt wakker, zou ik zeggen! We leven sinds 24 februari in andere tijden.
Datsja
Tenslotte, de datsja. Nooit geweten wat dat precies was? Blijkt een mooi groot buitenhuis op het Russische platteland ver van het drukke Moskou. De verhalen van Tsjechov spelen er bijna altijd, zoals ook de mooiste films van Andrej Tarkovski en Nikita Michalkov. Die laatste is overigens net zo’n culturele paladijn van de Poetin-clan als de inmiddels verguisde dirigent Valeri Gergiev. De datsja van Vladimir Poetin moet wel een bijzondere zijn. Halbe Zijlstra beweerde er in 2006 ooit eens te zijn geweest, in die datsja. Niemand van het aanwezige gezelschap had hem daar toen opgemerkt en de grote Leider sprak er over het oude Groot-Russische Rijk, het verlangen weer te heersen over Belarus, Oekraïne, de Baltische Staten en een deel van Polen.
In een achterafzaaltje met wat VVD-leden refereerde hij hier vol grootspraak nog eens aan, ergens in 2016. Twee jaar later, Halbe was toen net koud minister van Buitenlandse Zaken, kwam de scoop in de Volkskrant. Halbe was nooit in de datsja geweest en Poetins bewering over een Russisch imperium was natuurlijk apekool. Halbe kon meteen zijn koffers pakken en onderzoeksjournalist Natalie Righton was voor even in Nederland wereldberoemd.
Nu, na 24 februari 2022, met een gruwelijke oorlog voor de deur en onze volstrekt machteloze houding, moeten we erkennen dat die slager van de Cultuursector met zijn rabiaat rechtse praatjes over de Russen uiteindelijk gelijk had. Eigenlijk was die stijve Fries gewoon ook een trendwatcher. Hoe erg is dat!
Hebben we dan nog wel zin om komende dagen naar een of andere mooie voorstelling te gaan? Ik in ieder geval niet. Nou, vooruit dan, een tip. Je moet er wel voor naar Amsterdam. Blindness Live van 8 tot en met 12 maart te zien in Carré. In een performance van actrice Juliet Stevenson word je als het ware meegezogen in De Stad der Blinden, naar het boek van Jose Saramago. In het volstrekte donker met alleen een koptelefoon op, ervaar je hoe je wereld niet alleen zintuigelijk, maar ook emotioneel verandert. Een hallucinante voorstelling! Door theater Carré geprogrammeerd om de pandemie mee af te sluiten. Maar nu de allerbeste metafoor voor onze blik op het Rusland van Poetin. Blindness: we zagen het letterlijk niet. We wilden het niet zien. Af en toe deden we alleen een Donbassje, als het ons even uitkwam.
