De Amerikaanse filosofe Amy Allen sprak bij Radboud Reflects over de inherente problematiek van vooruitgangsdenken. Haar genuanceerde lezing, met de titel The Decolonization of Our Ideas, viel echter vooral in goede aarde bij schuldbewuste gendertheoretici wier redeneringen wel wat vooruitgang kunnen gebruiken.
De dekolonisatie van onze ideeën – het is een aansprekend project, oordelend naar de substantiële hoeveelheid schuldbewuste blanke marxisten (lees: gendertheoriestudenten) en kansrijke maar klaagzieke minderheden (lees: gendertheoriestudenten), die Amerikaans filosofe Amy Allen op de been heeft weten te brengen. Dat het een wat doorzichtige marketingtruc is, doet daar niets aan af. Want Allens lezing, The Decolonization of Our Ideas, heeft alleen wat te maken met dekolonisatie in de enge zin die zij introduceert. De dekolonisatie van onze ideeën is een kritiek op het idee van vooruitgang.
Onderdrukking
Vooruitgang is namelijk verdacht. Vooruitgang impliceert dat het een beter is dan het ander, een idee dat mindere denkers nogal eens aan willen grijpen om anderen te onderdrukken. Het is een redenering die elke eerstejaars gendertheoriestudent gedachteloos zou moeten kunnen opdreunen. En aan het instemmend geknik uit de zaal valt af te leiden dat men zijn/haar/hets huiswerk goed heeft gedaan.
Allens argumentatie is net zo voorspelbaar als haar stelling. Want wie zijn wij – westerlingen, blanken, nazaten van het kolonialisme – om aan anderen ons idee van vooruitgang op te leggen? Die vraag kan op twee manieren worden uitgelegd. Kentheoretici zullen er een scepticisme in lezen, een uiting van de algemene onmogelijkheid van een neutrale notie van vooruitgang. Maar schuldbewuste blanke marxisten en kansrijke maar klaagzieke minderheden horen uiteraard een klacht tegen het blanke, koloniale Westen. Het is geen toeval dat Allens lezing kort daarop op de platgereden paden van racisme, seksisme en kolonialisme betreedt. Gevolgd door een boel instemmend geknik.
Overmoedig
Toch is Allen niet bereid het idee van vooruitgang helemaal op te geven. Want tenminste een impliciet idee van vooruitgang is nodig om de samenleving te kunnen verbeteren. Haar notie blijft dan ook minimaal en sceptisch tegenover elke vorm van utopisch denken. Vooruitgang zou niet veel meer moeten betekenen dat het afwenden van catastrofen, aangevuld met het ontwikkelen van een universeel idee van mens-zijn. Het is een genuanceerd en verdedigbaar standpunt, vergelijkbaar met de filosofie van Karl Popper in The Open Society and Its Enemies.
Het publiek is wat overmoediger, natuurlijk. "Kunnen we het idee van vooruitgang überhaupt niet afschaffen?" vraagt een omhooggevallen activist zich af. Zijn voorstel – een ‘filosofie van het nu’ die een voetganger niet eens zonder kleerscheuren naar de overkant van de straat zou weten te loodsen – wordt met de grootst mogelijke welwillendheid van Allens kant ontvangen. Ze wauwelt bekwaam om zijn gebrekkig uitgedachte gebral heen. Maar dat een minimaal idee van vooruitgang noodzakelijk is om zijn voorstel überhaupt te kunnen aanvaarden, durft ze de eigenwijze jongen niet duidelijk te maken.
Toch, het kan erger. Een jongedame op de eerste rij is van mening dat de Europese cultuur fundamenteel heeft gefaald en dat de filosofie van de Frankfurter Schule, waar Allen haar ideeën op baseert, dus bij het grofvuil kan worden gezet. Eén voorzichtig applaudisserende gendertheoriestudent kan dit gedrocht van een drogredenering – ik ga niet eens op de (on)waarheid van de premissen in – niet redden. Logica of argumentatieleer zijn klaarblijkelijk geen vakken in de gendertheorie. Als Allens lezing – maar met name de receptie ervan – één ding duidelijk heeft gemaakt, dan is dat ook: er valt nog genoeg vooruitgang te boeken.
Getagd onder
