‘Skeer’ is een verbastering van schaars. Niet iedereen heeft het even makkelijk op financieel gebied. In het toneelstuk Blut: skeere tijden zien we hoe complex geldproblemen voor jongeren zijn en wat voor gevolgen ze kunnen hebben.
Toen ik op de middelbare school zat kregen we ook een door jongeren uitgevoerd maatschappelijk toneelstuk te zien. Toentertijd ging het over pesten en zinloos geweld. Nu worden pubers geconfronteerd met de zware realiteit van geldzorgen. Niet alleen volwassenen kunnen daar hun hoofd over breken.
Voor pubers is geld écht niet alleen maar een leuk extraatje dat je best kan missen. Een dure smartphone is nodig om te communiceren met vrienden; met een prepaid kan je eigenlijk niet meer mee komen aanzetten. Tenzij je misschien zo sterk in je schoenen staat dat je jezelf identificeert als een hipster met oog voor duurzaamheid. Maar meestal willen pubers er gewoon bij horen. Dat is een sterke drang die nodig is voor hun ontwikkeling. Ze willen leuke kleren, uitgaan en experimenteren met flirten. Heel normaal, maar het kost allemaal geld. Hoe moet het dan als je dat niet hebt?
Drie verhaallijnen
We zien Freek, wiens ouders worstelen met werkloosheid en alcoholisme. Dat vertelt-ie natuurlijk niet zomaar aan anderen. Hij schommelt heen en weer tussen onmacht, schaamte en loyaliteit aan zijn ouders. Ook vervreemdt hij zich van zijn vrienden, die niet snappen waarom hij niet meer reageert op appjes (de te duur geworden smartphone is hem afgenomen) en waarom hij ineens niet meer meegaat naar de bioscoop. Als ze doorvragen, reageert-ie boos en gefrustreerd en duwt hij zijn vrienden nog verder van zich af. En dan, nog erger, krijgt hij een scholarship aangeboden in de VS, maar vinden zijn ouders dat hij moet gaan werken en meebetalen aan het huishouden.
En dan Max, hij werkt keihard voor een miezerig minimumloontje en betaalt hiermee zijn schulden af. Hij is goed bezig volgens zijn geldcoach, maar heeft echt niks leuks voor zichzelf. Al zijn geld gaat op aan terugbetalen en basisbehoeften. Zijn vrienden vragen hem steeds mee naar de stad, maar zonder leuke kleren durft hij zich niet te vertonen. Eén keer besluit hij zijn maandelijkse deel eens niet terug te betalen en via een webwinkel een mooie jas te kopen. Wat een voldoening geeft dat: uitgaan en zich even speciaal voelen. Maar dat is natuurlijk niet zonder gevolgen.
De derde verhaallijn grijpt mij het meest aan. Sharon komt thuis van een vakantie en er liggen veel brieven op de deurmat. Ze heeft een boete gekregen die inmiddels héél erg hoog is opgelopen. Op allerlei manieren probeert ze hiermee om te gaan, maar ze raakt gevangen in een bureaucratische netwerk. Schrijnend om te zien hoe weinig compassie en medemenselijkheid er dan overblijft. En Sharon heeft een vriend, die zegt dat ze ook ‘pakketjes’ kan rondbrengen, dat verdient bakken met geld. Eerst wil zie niet meedoen aan illegale dingen, maar nadat deurwaarders zelfs het schilderij van haar oma hebben meegenomen, heeft ze niet meer zoveel kracht over. Ze belt op en zegt: “Ik zal alles doen, ik heb geld nodig.” We zien haar zich voorbereiden op haar eerste klus en we beseffen: zo rol je dus de criminaliteit in.
Confronterend en leerzaam
Voor sommige jongeren in Nederland is dit de realiteit. De spelers hebben er zelf ook mee te maken (gehad). Knap hoe ze meerdere rollen door het stuk heen spelen. Ook is er ruimte voor breakdance, 'spoken word' en zang. New Arts Nijmegen heeft iets opgezet dat confronterend is en leerzaam. Crystal Hassell is verantwoordelijk voor de regie en heeft in haar script op een toegankelijke manier heel complexe zaken over weten te brengen.
En dan heb ik het belangrijkste nog niet eens verteld: na afloop kan het publiek ingaan op de verhaallijnen en suggesties doen hoe het beter had kunnen gaan. Je mag in de rol van Freek, Sharon of Max kruipen en op het podium laten zien hoe je het zou aanpakken. Al snel merk je dat het héél moeilijk is.
Ik ga best verdrietig naar huis. Het stuk is bedoeld om jongeren te waarschuwen en schulden bij ze te voorkomen. Dat gebeurt zonder een zeurderige of betweterige sfeer. Het is gewoon angstaanjagend, omdat het zo echt is. Ik denk dat Blut: skeere tijden wel zal aanslaan op middelbare scholen. Complimenten.
Het stuk wordt in volgend schooljaar (2018 - 2019) aangeboden. Voor meer info of om een voorstelling te boeken, neem contact op met José Verhaegh of Jenske Koopmans via newarts@delindenberg.com.
Getagd onder
