Laat ik eerlijk zijn, toen ik hoorde dat Theater Oostpool Laura H. weer in reprise nam, was ik aanvankelijk teleurgesteld. Zo snel na de première in 2020. Is het dan nog wel actueel, wat gedateerd misschien? Niets van dit alles. Ik zat er helemaal naast. Laura H blijkt nog steeds urgent theater te zijn en Oostpool weet, mede door wat kleine aanpassingen, meer dan te overtuigen. Laura H. is top theater geworden met als middelpunt de jonge Selin Akkulak in de rol van het kalifaatmeisje. Is ze dader, slachtoffer of leugenaar?
Waar gaat het ook alweer over?
In 2016 weet een jonge vrouw met haar twee kinderen uit het kalifaat te ontsnappen. Iedereen raakt in de ban van dit nieuws, wie is deze vrouw? Hoe kwam zij in het kalifaat terecht? Hoe wist zij te ontsnappen? Als de jonge schrijver en journalist Thomas Rueb met dit verhaal in aanraking komt, gaat hij op onderzoek uit. Hij spreekt meer dan 150 uur met de teruggekeerde kalifaatbruid, bestudeert diverse politieverslagen en reist naar Irak en Koerdistan voor verdere research. Het resulteert in de bestseller Laura H.
Theater Oostpool nam deze non-fictie roman ter hand en vormde het om tot een spraakmakend toneelstuk in de regie van Nina Spijkers. In eerste instantie complimenten en felicitaties over het boek en de toneelbewerking. Vrij snel daarna kantelde de publieke opinie en kwamen er veroordelingen over de mogelijke verheerlijking van geweld, het naïef voorstellen van de vrouwelijke daders en het geen oog hebben voor de slachtoffers, met Abdelkader Benali als prominent vertegenwoordiger. Hoe kun je een succesverhaal maken over een vrouw die medeverantwoordelijk is geweest aan groteske misdaden tegen de jezidi-bevolking? Kritiek kwam er zelfs van het internationaal opererende Free Yezidi Foundation. Op sociale media werd het steeds persoonlijker. Hoe hevig soms de kritiek ook was, Oostpool en Nina Spijkers gingen de confrontatie niet uit de weg. Zij probeerden de grenzen af te tasten tussen goed en kwaad, tussen slachtoffer en dader met het theaterstuk. Nina Spijkers: ‘Ik maak kunst om aan het denken te zetten en om zaken die ongemakkelijk zijn uit te zoeken en te belichten.’ In dat laatste is Spijkers zeker geslaagd. Alom lovende kritieken. ‘Ook het ongemak en de afkeuring die de kijkervaring op kan roepen, zijn onderdeel van dit verhaal’. NRC ****
Theater Oostpool - Laura H. © Juliette de Groot
Na twee jaar
Tijdens corona is de veelgeprezen voorstelling Laura H. in 2020 minder gespeeld, daarom dit seizoen terecht hernomen. Door de opkomst van IS en de recente veroordelingen van teruggekeerde kalifaatvrouwen, heeft het stuk aan actualiteit ook niets ingeboet. En natuurlijk gaan commentatoren en columnisten weer los. ‘Waarom gaat bij IS-vrouwen altijd de lade met clichés open?’ ‘Dat vrouwen niet tot terroristische misdrijven in staat zijn, klopt niet.’
In dat licht is het een sterke keuze om het toneelstuk Laura H. te starten met een monoloog van het toneelpersonage Thomas, de journalist, die Abdelkader Benali citeert en inzoomt op de twitterexplosie aan verontwaardiging en dreiging aan zijn adres. De toon is hiermee meteen gezet. We kijken naar een voorstelling over het leven van een vrouw die allerminst onomstreden is en daarmee emoties en verhitte discussies teweegbrengt. De regie van het theaterstuk is wellicht daardoor juist heel sober gehouden. Een zo leeg mogelijk toneelbeeld, knap gebruik van videoprojecties, een overtuigende geluidsband die regelmatig de dreigende spanning oproept en slechts twee acteurs die alle ruimte krijgen voor hun tekstbehandeling. Tim Olivier Somer speelt de journalist Thomas, die een serie kritische vragen stelt over wat voor een wandaden nu plaatshadden in het kalifaat en neemt ook de andere mannelijke rollen voor zijn rekening. Een openbaring zijn de vele monologen van de jonge Selin Akkulak als Laura H, geweldig spel. De sterke nadruk op het gesprokene verveelt geen moment. De regie is zo overtuigend dat je van begin tot eind wordt meegesleept in een hallucinerende wereld vol spanning en terreur. Een geschiedenis die op een duizelingwekkende manier verteld wordt over een getroebleerde, verwaarloosde jeugd en na het in aanraking komen met verkeerde mannen volgen stelselmatig fysiek en seksueel geweld, vernederingen en verkrachtingen. Tot aan de bloedstollende ontsnapping op het einde. Geen sprookje van 1001 nacht.
Niet onomstreden
Het blijft beslist niet geheel onomstreden, deze voorstelling van Laura H. en dat is uiteindelijk misschien ook wel de kracht. De grens is dun tussen goed en kwaad, tussen slachtoffer en dader. Zo is Laura H een prachtig voorbeeld van universeel theater geworden. Buiten de misdaden om, die zeker in woord op de achtergrond aan bod komen, is het vooral een toneelspel over het maken van verkeerde keuzes en kwetsbaarheid geworden. Juist de kwetsbaren vallen hieraan ten prooi. Zo ook Laura en er is niemand die haar helpt, niemand die het voor haar opneemt, niemand die haar redt. Alleen in de finale van het theaterstuk wordt duidelijk dat de jonge vrouw door de journalist is gered, simpel en alleen door naar haar te luisteren. Een geprezen non-fictie roman, een bestseller, vervolgens toptoneel, dat de kwetsbaren, de gevallenen een stem geeft. Dat verdienen ze, hoe vreselijk hun misdaden misschien ook zijn. En wij krijgen er mooie kunst voor terug.
Nu de rest nog…het publiek. Tot en met 28 mei te zien in het hele land. Vrijdag 21 april in Nijmegen.
