Het zou wel eens de sensatie van het theaterseizoen kunnen worden, Madame Butterfly van Theater Oostpool. De regie is van de eigenzinnige en zeer talentvolle Char Li Chung die eerder met De Bananengeneratie het grote publiek wist te verrassen en begin vorig jaar nog voor de dag kwam met de perfecte West End queer comedy Cock. Zaterdag 1 maart beleeft Madame Butterfly haar grote première in de Stadsschouwburg van Nijmegen. Voor ons een reden om naar Zutphen af te reizen voor een gesprek met de regisseur en om mee te kijken tijdens de repetitie.
Char Li Chung © Anne van Zantwijk Opvallend is dat de pas 29-jarige charismatische regisseur zo ontspannen is, ja zelfs vrolijk. Dit terwijl het ensemble toch middenin een druk, spannend laatste repetitieproces zit. Na wat openingszetten over zijn roots komen we snel tot de kern. Woonachtig in Den Haag, Italiaanse moeder en een Chinese oorsprong van vaderskant. ‘In Den Haag zitten mijn voorstellingen altijd vol met familie, vrienden en bekenden. Ik geloof dat er nog steeds flyers van mijn voorstellingen in alle Chinese restaurants verspreid worden.’
Met zijn voorstellingen De Bananengeneratie en ook Happy in Holland gaf Char Li Chung al eerder blijk van zijn overtuiging dat de Aziatische Nederlander in het Nederlandse theater (en daarbuiten) onvoldoende en te eendimensionaal wordt gerepresenteerd. En met veel succes. Bij Madame Butterfly gaat hij weer een stap verder en probeert ons te overtuigen dat de wereldberoemde opera met al die mooie aria’s gebaseerd is op een problematische mythe. Een eigentijdse en radicale reactie op de opera is daarom meer dan gewenst.
In het oorspronkelijke verhaal wacht de jonge Butterfly na zwanger te zijn geraakt van een Amerikaan jaren op zijn terugkeer en een gelukkige hereniging. Met de blik van nu een belegen en fout verhaal, gebaseerd op een oriëntalistische fantasie. De huidige vooroordelen over de Aziatische vrouw als kwetsbaar, ondergeschikt en seksueel object zijn gebaseerd op die foute mythe.
Theater Oostpool Madame Butterfly © Bart Grietens
Als ik tegenwerp dat in tal van moderne ensceneringen van de opera Madame Butterfly het oriëntalisme toch al lang is weggehaald, klinkt Char Li nog overtuigender: ‘Let wel, het gaat hier om een 15-jarig meisje, want zo oud is Cio-Cio-San in de opera als zij zwanger wordt van de Amerikaanse officier. We realiseren het ons meestal niet omdat in de opera een volwassen zangeres de partituur zingt. Er zit bovendien geen enkele dramatische psychologie in de rol van Cio-Cio-San. Het is puur een oriëntalistische fantasie van de westerse man van begin vorige eeuw.’
‘Natuurlijk is het muzikaal een geweldige opera, hoewel ook in de muziek het oriëntalisme klinkt, en dat maakt het misschien wel extra pijnlijk. In de kern is het een fout verhaal. Het hele libretto van de oorspronkelijke opera kan niet meer. We breken het helemaal af, we benen het uit en proberen het met deze voorstelling helemaal te herschrijven, te herdefiniëren. En daarmee geven we Cio-Cio-San eindelijk de stem die zij verdient.’
Bang om operahuizen met deze voorstelling de gordijnen in te jagen is de theatermaker allerminst. ‘Ik ben niet bang voor een ruzie. We zijn overtuigd van ons gelijk en desnoods nodigen we de conservatieve operahuizen uit om voor hen het libretto volledig te herschrijven.’
Theater Oostpool Madame Butterfly © Bart Grietens
In vormgeving, stijl en enscenering zegt de jonge theatermaker zich dit keer helemaal te kunnen uitleven. ‘Noem het bombastisch, theatraal, met ruimte voor spel, zang en verrassende elementen van musical. Grote decors, veel rekwisieten, tal van snelle scènewisselingen. De regie is totaal anders dan bij Cock. Daar stond ik met mijn strakke ensceneringen volledig ten dienste van het stuk. Nu voel ik veel meer vrijheid in deze grote productie en prijs ik mij gelukkig dat ik bij Theater Oostpool deze kans krijg.’
‘En dan werk ik ook nog eens met een geweldige cast van vijf vrouwen en een man. Met een aantal heb ik al eerder gewerkt in De Bananengeneratie of Happy in Holland’.
Een speciale vermelding verdient de 77-jarige Mei Ling Wan-Im, zij vertolkt haar rol bijna volledig in het Kantonees. Maar het stuk wordt gedragen door de hoofdrol van Cystine Carreon, bij het grote publiek vooral bekend als Tippi Wan, de valse Aziatische au pair in Gooische Vrouwen.
Toch een beetje camp deze keuze voor Cystine? ‘Nee, beslist niet. Zij overtuigde vanaf het allereerste begin voor het karakter. Wel kun je de stereotype rol van Tippi Wan zien in lijn van wat begon bij de foute mythe van Madame Butterfly; de Aziatische vrouw als ondergeschikt, seksueel of als vals en mysterieus. In die zin is Butterfly de oermoeder van Tippi Wan.’
Na het enthousiaste gesprek kijken we nog een tijdje mee tijdens het repetitieproces. Waar het stuk ons zal brengen is voor mij nog niet geheel duidelijk. Wel is een deel het stuk verplaats van Japan naar het verarmde China rond 1904. En ik zag veel actie, spanning, heel veel scènewisselingen, een geraffineerd lichtplan en een overdonderende sound. En het oorspronkelijke libretto gaat door de shredder, dat is zeker! Voor de rest zullen we ons laten verrassen hoe Cio-Cio-San de echte stem krijgt die zij in de geschiedenis van de Aziatische vrouw verdient. Eindelijk, na al die jaren in de Nederlandse theaters.
