Veel film de laatste tijd in Ugenda, heel veel film, misschien een beetje te veel. Daarom bezochten we deze keer drie zaterdagen achtereen het theater. Het Achtste Leven, Ik Blijf Bij Je en tenslotte Motherland 2 – Katinka Strikes Back.
Conclusie: een hoog en divers aanbod in onze stad; aan toneel en muziektheater geen gebrek. Maar moeilijk vergelijken blijft het, die appels en peren.
Begin vorige eeuw schreef Nederlands grootse toneelschrijver Herman Heijermans in een van zijn essays: ‘Een goed toneelstuk is als een goede worp bij het dobbelspel, veel geluk dus’. En de première beschreef hij als ‘een veelkoppig kwaadaardig monster’. Met de première van Het Achtste Leven (Voor Brilka) op zaterdag 6 april 2024 in De Vereeniging slaagde Theater Oostpool er wonderwel in deze draak te temmen. De verwachtingen werden meer dan waargemaakt met dit omvangrijke muziektheater van bijna vijf uur, gebaseerd op het gelijknamige, monumentale familie-epos van de Duits-Georgische schrijfster Nino Haratischwili. De reacties waren overweldigend in de bomvolle zaal van de Stadsschouwburg, waaronder menig BN’er.
Het Achtste Leven (Theater Oostpool) – foto © Joris van Bennekom
Drama van het allerhoogste niveau
Nina Spijkers had als regisseur beslist geen gemakkelijke opdracht. Hoe vertel je in een avondvullend stuk de totale familiegeschiedenis van acht generaties en neem je en passant ook nog even de geschiedenis van de Sovjet-Unie en het Georgië van de twintigste eeuw mee? Live gezongen en gespeelde muziek, van Kaukasische en Slavische folkloristische liederen tot popnummers. Film- en journaalbeelden zorgen voor vloeiende overgangen naar ieder volgend familielid en stukje geschiedenis. In het eerste uur is de vorm van het stuk even wennen, ook omdat je kennismaakt met alle acteurs, die soms van rol wisselen en het decor aanpassen – er gebeurt veel op de vloer. Tegen de eerste pauze zit je helemaal in het stuk. Er is kennisgemaakt met de donkere en de lichte, meer luchtige, kant van de familie. Een lach en een traan, even ontspannen. Gaandeweg voltrekken zich beklemmende verschrikkingen voor je ogen. Door het intieme, grimmige spel voel je letterlijk drama, maar dan van het allerhoogste niveau. En daarmee is Het Achtste Leven (Voor Brilka) onbetwist het theaterstuk dat je gezien moet hebben.
Ik blijf bij je (Toneelgroep Maastricht) – foto © Marie Cecile Thijs
Eerder therapie dan drama
Ik Blijf Bij Je van Toneelgroep Maastricht een week later in theater Lux is van geheel andere orde. Het toneelstuk, of beter de monoloog, is geheel gebaseerd op het levensverhaal van Abbie Chalgoum. Hij speelt de voorstelling zelf en de regie is van artistiek leider Michel Sluysmans. Misschien zit daar ook meteen het probleem, zelf je levensverhaal willen spelen, hoe knap ook. Aangekondigd als een troostrijke vertelling van een man die zich staande probeert te houden tussen twee culturen en ‘vecht om erbij te mogen horen’. En juist dat laatste, daar slaagt de voorstelling onvoldoende in. Nu kende ik zijn verhaal al een beetje van de Passiespelen in Tegelen. Maar waarom hij daar Jezus ging spelen, waarom hij carnavalsprins werd, waarom hij gemeenteraadslid van de PvdA wilde zijn en welke beren hij op zijn pad tegenkwam, het is nauwelijks onderdeel van de voorstelling. Na het heel sterke begin – een zelfmoordpoging onder carnavalsmuziek – krijgen we het gevoel terecht te zijn gekomen in een therapiesessie van een jonge man die ernstig geleden heeft onder het huiselijk geweld van zijn tirannieke vader. Tenenkrommend wordt het zelfs als we op het einde in een verplicht nagesprek terechtkomen. Of er mensen in de zaal zijn die zich ook in zo’n dramatisch leven herkennen? Na wat voorzichtige vingers in de lucht is het antwoord: ‘Houdt moed, ik hoop dat jullie ook zo’n goede vriend of therapeut vinden. En praat er vooral over!’ Er was nog net geen Halleluja te horen, al was een onvervalste carnavalsschlager meer op zijn plaatst geweest.
Geweld tegen vrouwen
Natuurlijk is het niet helemaal correct om een grote theaterproductie van Oostpool te vergelijken met zo’n kleine, intieme voorstelling van Abbie Chalgoum. Maar beide voorstellingen raken wel heel expliciet het geweld tegen vrouwen, telkens weer zijn juist de vrouwen het eerste slachtoffer van een crisis. Weet Nina Spijkers dat in haar epische voorstelling verfijnd te verbeelden, hoe grimmig en hard soms ook, en met muziek en humor te nuanceren, in Ik Blijf Bij Je is er geen moment van ontsnappen. Tot in detail verhaalt Abbie over het expliciete geweld tegen zijn zusje en moeder. Zo gruwelijk dat je je afvraagt met welk dramatisch doel die particuliere geschiedenis verteld moest worden.
Motherland 2, Katinka Strikes Back (JipSmit) – © Casper Koster
De strijd van Katinka
Gelukkig hebben we dan nog Jip Smit die ons in haar voorstelling Motherland 2 – Katinka Strikes Back meeneemt in haar strijd als ‘uitverkorene’ tegen al het – vooral mannelijk – kwaad. In haar zelfgecreëerde fantasiewereld hebben ‘nondraga’s’ (ook wel: vrouwen) slechts drie dagen te leven. Aan haar de opdracht die vloek te verbreken. Zaterdag 21 april 2024 nam ze ons in theater Lux mee in haar avonturenverhaal, een mengeling van Game of Thrones en The Office. Als een springveer had zij anderhalf uur onze aandacht en gingen we op in haar verbeelding en fantasie. Bij tijd en wijle geen touw aan vast te knopen, aan deze feministische parabel; gek, absurdistisch, vervreemdend, ook nog met participatie van mensen in de zaal. Als dieren in het bos moesten we behulpzaam zijn en stukjes tekst voorlezen. Een slim geconstrueerde en vooral leuke voorstelling. Voor haar eerste Motherland ontving ze vorig seizoen veel lof en werd ze zelfs genomineerd voor de Theo d’Or als beste actrice. We zien uit naar deel drie in het volgende seizoen, want Jip Smit heeft Motherland helemaal opgebouwd als een theatrale sequel. Er is nog genoeg strijd te leveren tegen de dominante, toxische mannenwereld.
De appels en peren vergeleken
Tenslotte, moet ik die drie theaterstukken nog verder met elkaar vergelijken? Geen beginnen aan, zo verschillend, zo gevarieerd. Laat ik dan bij de appels en de peren blijven. Is Het Achtste Leven een grote smakelijke Elstar appel met een zoete en zure bite, dan is Abbie Chalgoum’s voorstelling meer een peer, de eerste hap heerlijk fris, maar uiteindelijk werd ie snel melig. En Jip Smit, ja Jip, een klein, verrassend, nieuw, wild appeltje misschien? Of beter, de aardse smaak van een biologische wortel, de wortels die ze op het podium ook echt nodig had om te overleven.
