Sommige beroemde toneelstukken bezoek je óók om te genieten van voorbije tijden, een andere kledingstijl, een andere manier van spreken. Het stuk The Caretaker, De huisbewaarder, van Harold Pinter was vijftig jaar geleden rauw en actueel. En dat is het in de uitvoering van Toneelschuur Producties nog steeds.
De huisbewaarder is het eerste toneelstuk dat ik las, ik moet toen middelbare scholier zijn geweest. Het stuk maakte een enorme indruk op me. Het is een soort antitoneel: alles speelt zich af in dezelfde tochtige vervallen ruimte, vol met vage spullen en bouwmaterialen. En de dialogen zijn gortdroog, vol herhalingen, gaan nergens over, maar transporteren je juist daarom binnen een paar tellen naar een ander universum. Een wereld waarin drie sloebers en scharrelaars, mensen aan de rand van de samenleving, de resten van hun menselijk waardigheid proberen op te houden.
Prangende vraag
Deze uitvoering in LUX van De huisbewaarder, onder regie van Paul Knieriem, is een heel menselijke versie. René van ’t Hof speelt een glanzende hoofdrol als zwerver Davies, die uit een vechtpartij gered is door Aston, knap gespeeld door Jan-Paul Buijs, die in een opknappand woont en daar nu en dan bezoek krijgt van zijn broer, aannemer Mick (Lowie van Oers), die grootse plannen heeft. De drie acteurs zetten hun rollen heel overtuigend eendimensionaal neer. Van ’t Hof heeft in zijn stinkende en slobberige kleren toch nog iets van een goede opvoeding behouden, Buijs zet een dommige kerel neer, van wie je al snel vermoedt dat zijn verhaal dieper gaat dan je in eerste instantie denkt. En de aannemer van Van Oers is uit bekend hout gesneden: grote bek, intimiderend als het hem uitkomt, zogenaamd geslaagd in het leven, maar met de steeds prangender vraag hoezeer.
Verzinsels
Dat zijn allemaal keuzes, van zowel de regisseur als van de acteurs. Een stuk als The Caretaker kun je ook zien als een existentiële worsteling, een spel van zijn en niet-zijn. Na lezing van het stuk kun je je afvragen of de personages die zijn langsgekomen allemaal wel ‘echt’ bestaan, en of niet de ene of de andere broer, of zelfs hoofdrolspeler Davies zelf, wel ‘werkelijk’ in het huis geweest zijn, of dat de één alleen in de geest van de ander bestaat. Wat natuurlijk weer een heerlijke verdubbeling geeft, want geen van de personages bestaat ‘echt’, ze zijn immers verzinsels van de Britse toneelschrijver en Nobelprijswinnaar Harold Pinter en, in deze toneeluitvoering, creaties van de acteurs Buijs, Van ’t Hof en Van Oers, wie die personen ook verder mogen zijn…
Hier en nu
Die kant gaat deze De huisbewaarder dus helemaal niet op. De theaterbezoeker is heel dichtbij heel werkelijke personages en hun spel van aantrekken en afstoten, van samen verzinsels in de lucht houden en erdoorheen prikken vindt voor je ogen plaats. Dat is een grote kwaliteit, met name van Van ’t Hof, die zonder twijfel tot de groten van het Nederlands toneel gerekend moet worden. Zijn spel bevindt zich enorm in het hier en nu: hij is, zolang de voorstelling duurt, de Davies die van zichzelf beweert dat hij Davies heet, maar in Sidcup nog papieren heeft liggen die aantonen dat hij eigenlijk een andere naam heeft. Die zelf in de goot ligt, maar wel van alles heeft aan te merken op de 'zwarten' in het buurhuis.
Het is goed dat deze wereldstukken nog gespeeld worden. En dat ze in onze stad gespeeld worden. Het maakt het tot een voorrecht om in een grotere provincieplaats te wonen met een ruim aanbod van toneelzalen waar plaats is voor dit soort stukken.
Het publiek bestaat deze avond voornamelijk uit blanke mensen aan de andere kant van de middelbare leeftijd. Mensen die een Pinter op waarde weten te schatten en/of speciaal voor Van ’t Hof komen. Al tijdens de voorstelling denk ik aan menig jongere stadgenoot en ook menig bevriend aannemer, die ik maar wat graag naar deze voorstelling had willen meenemen. Maar die zullen dan naar Amsterdam moeten afreizen. De huisbewaarder staat daar tot en met 30 december in Theater Bellevue.
