Het is producent Roy Potijks idee om het oudste verhaal van de wereld naar de oudste stad van Nederland te halen en het in het kader van Stichting Otis Talent door pianist, componist, producer Daniël van der Duim op te laten pakken. Een bijzondere aftrap voor het Storytelling festival Nijmegen dat van 15 tot 17 december voornamelijk in de Thiemeloods plaatsvond.
De productfotograaf, naast wie ik in de kleine zaal van filmhuis LUX voor aanvang van het Epos van Gilgameš met mijn kompaan kom te zitten, kan zijn geluk niet op. Verwonderd kijkt hij naar de op drie wanden geprojecteerde still uit het door hem gefilmde beeldverhaal van Gerco Hiddink (Studio Hartebeest). Deze laatste drukte voor dit project met 3D geprinte rollen illustraties in twaalf handzame kleitabletten. Het is zijn versie van een duizenden jaren oude druktechniek in steen. Statig worden de tabletten straks langs en achter de musici vertoond. Genadeloos scherp zullen ze afdalen, vertraagd, als van hemel naar aarde. Wat fijn dat ik zoiets moois ga meemaken, verzucht ik.
Gods manende vinger
Aan het begin van het met jazzdesign aangeduide evenement, wijst als Gods manende vinger de projectie op de wanden naar een andere almacht: de verteller Sahand Sahebdivani. Hij kijkt ons vanuit de hoogte aan en vertelt het epos in een zeer korte tijd. Vrij vertaald (hij spreekt Engels) interpreteer ik zijn boodschap zo: “Daar zit je dan met je tweederde god-zijn en eenderde vlees en bloed, Gilgameš! Denk je nou echt dat je een streepje voor hebt op het eeuwige leven?!” Sahebdivani’s verschijnen lost vervolgens op in het duister. Daarna nemen de musici hun plek in en laten het epos in twaalf vrij geïnterpreteerde delen herleven. Dit is het verhaal:
Gilgameš, een oermythe, stamt uit Uruk, het huidige Irak. Op de site van Meneer Otis staat: “Gilgameš vertrekt met – zijn eerst rivaal, maar later bondgenoot en vriend – Enkidu vanuit Uruk. Tijdens deze avontuurlijke tocht verliest hij zijn dierbare vriend waarna hij, in angst voor hetzelfde lot, op zoek gaat naar het eeuwige leven. Na een lange queeste, waarin hij onder andere op zoek gaat naar de enige niet-goddelijke man die de status van onsterfelijkheid wist te bemachtigen tijdens een zondevloed – als verhaal waarschijnlijk de voorloper van de Ark van Noach – komt hij tot de conclusie dat hij moet leren leven met zijn Aardse bestaan en keert hij terug naar Uruk.”
Met een gestrekt been de tijdelijkheid in
“Fusionjazz,” zegt mijn kompaan later. Wat na-echoot zijn de harmonieën, afgewisseld met experiment en soms weer even poppy klinkend. Prachtig: de viltig klinkende trompet, dat liefdevolle slagwerk en die intrigerende gitaar, alles net zo fijngevoelig als de op de huid gefilmde klei. Nergens ruis die zou kunnen afleiden van het verhaal dat verteld moet worden: dat universeel gestrekte been waarmee elk mensenkind de tijdelijkheid ingaat. Zelf luisterde ik in mijn tienerjaren naar progressive rockbands als King Crimson, Yes en Genesis, ook muzikale vertellers. Bombastische giganten door wie ik me auditief liet verpletteren. Hun protserig aaneengeregen noten trokken groeven in mijn gehoor, de teksten kweelde ik megalomaan mee. In die teksten school een verhaal dat ik tot op de dag van vandaag niet kan reproduceren, maar door in mijn slaapkamer languit op de grond tussen twee geluidsboxen ingeklemd te gaan liggen, schiep ik een absoluut tijdloze wereld vol hippiegoden – tot pa of ma voor het eten riep.
We zitten op een tribune. Dat helpt om te kiezen waar ik naar kijk: de projectie of de uitvoerenden van het concert. Afwisselend gaan mijn ogen een beetje omlaag of omhoog om beide in me op te nemen. Zie ik het reliëf van lijnen en vormen op de tabletten, dan herken ik een helder universele taal. Grappig, door de ordening in combinatie met de driewandige projectie zou je het beeldverhaal alle kanten op kunnen lezen, bedenk ik even, maar in samenspraak met het twaalfdelige concert en de vertraagde tilt omhoog, waardoor elk tablet afdaalt, ontstaat alsnog een chronologie – waar ik vervolgens in verzand.
Op weg naar de eeuwigheid met Gesamtkunst
Ver staan muziek, design en vertelling niet van een Gesamtkunstwerk af, maar nu wil ik nog ‘languit op de grond’. Waarmee ik niet de sound om zeep wens te brengen, o nee, die is perfect. Het lijkt eigenlijk een kwestie van opstelling, want de tribune-versus-vloer geeft weliswaar overzicht, maar houdt me ook op afstand van de geprojecteerde beelden, terwijl die in al hun stille plechtigheid museaal zijn. En stel je zou Sahebdivani’s vertelling aan het eind plaatsen, zouden de samples van zijn woorden, die van der Duim af en toe door het concert vlecht – meer méér, alstublieft! – dan eerder een belofte en niet een herinnering zijn? Ik ga namelijk als driederde mens graag voor de belofte en ik wil haar intensiever beleven.
Dus beste halfgoden, experimenteer met ruimte en chronologie, ga ik vast ‘tussen twee boxen liggen’. Ik gun goede jazzdesign als deze absoluut het eeuwige leven.
