Festival na festival in de Verenigde Staten omarmt een korte film uit Nijmegen. Maar in Nederland is Window to the World van regisseur Martijn Schinkel nog amper te zien geweest. “Ik had gehoopt de première te beleven tijdens Go Short, maar ze hebben hem niet geselecteerd. Dat is jammer, maar goed…”, voegt hij nog toe voordat je ook maar de minste verdenking kunt hebben dat hij klaagt. “Zo gaan die dingen.”
In het elf minuten durende Window to the World speelt Marjoke Plijnaer de hoofdrol als Eva, een gedreven oorlogsfotograaf. Ze probeert de beste foto’s van haar laatste opdracht te selecteren, maar ze kan het niet. Iets wringt. Want hoe ver zou je als journalist kunnen gaan om die ene beeldbepalende foto te krijgen, die wereldberoemd wordt?
Window on the World won al awards voor beste narratieve film, beste regisseur, beste montage en beste actrice op het Amerikaanse online-filmfestival Top Shorts. De One-Reeler Film Competition in LA heeft een eervolle vermelding gegeven. Plijnaer haalde ook in het Schotse Glasgow een prijs binnen voor haar acteerwerk. En verschillende andere festivals hebben de short van Schinkel al geselecteerd.
En in Nederland? Daar was-ie alleen nog maar te zien op het Amsterdamse festival Shortcutz. Maar daar komt verandering in. Schinkel: “Mensen van Gelders DOEK Nijmegen hebben me benaderd of ik hem daar wil laten zien.” Waarschijnlijk wordt het de novembereditie in filmhuis LUX.
Ik ben te gast in de studio van zijn filmbedrijf, Het Derde Beeld. Het is een bescheiden ruimte, maar heel efficiënt ingericht met een montagetafel en daarachter een gezellige screeningruimte. Compleet met een projectiedoek en een rij bioscoopstoelen. Met Schinkel is het gemakkelijk een gesprek aan te knopen en voor je het weet zijn er twee uur voorbij.
De film begint met een citaat over journalistieke verantwoordelijkheid van John Pilger, zelf een journalist. Waarom zijn die woorden zo belangrijk?
“Hij roept waar het maar kan op de bühnes: laat je niet gebruiken door journalisten of door andere motieven dan pure nieuwsgaring. Als er iets is waar ik me druk over maak, dan is het de manier waarop de media vaak geen verantwoordelijkheid nemen voor de dingen die ze brengen.”
In welk opzicht?
“Kijk bijvoorbeeld eens naar Heumensoord: daar kwamen vierduizend mensen, van wie 3998 ontzettend dankbaar waren. Maar succesverhalen zijn niet interessant. Dus zodra iemand zijn hoofd uit de bus steekt en zegt: ‘Moet ik met mijn hele familie in zo’n barak en met andere gezinnen erbij? Daar ben ik niet happy mee.’ Dan staat met chocoladeletters in De Telegraaf dat de vluchtelingen ondankbaar zijn.”
“Maar de media nemen niet de verantwoordelijkheid om zich bewust te zijn van wat voor effect ze hebben op een samenleving. Want als je honderd van dat soort verhalen brengt, geef je voeding aan onvrede. En ik vind dat je als media niet je handen daarvan af kunt trekken.”
Hoe kwam je dan bij dit verhaal uit?
“Ik wilde iets maatschappelijk relevants schrijven. Nou was er eens zo’n korte video-opname van een Syrisch jongetje van vier jaar dat helemaal onder het stof en met een bloederige hoofdwond achterin in een ambulance zat. Ik vraag me dan af wat er gebeurt bij de filmer. Die kiest niet om te helpen. Nou kun je zeggen: Dat hoeft hij ook niet. Hij is journalist en die gaat in een soort ‘stealth mode’ en doet zijn ding. Maar hij zal ongetwijfeld op dat moment gevoeld hebben: dit gaat de wereld over! Daarin zit best een interessant conflict.”
Je kunt ook zeggen dat de hoofdpersoon van Window to the World voor haar foto letterlijk over lijken is gegaan.
“Zeker, zeker, ze zit ook helemaal in dat moment. Ze vergeet gewoon alles om haar heen, omdat ze vakidioot genoeg is om te weten: dit is hét beeld, deze kans krijg ik nooit meer.”
“Maar ik wil niet belerend zijn. Van: ‘Doe dit nou niet!’ Ik wil een observatie geven, die wel duidelijk een statement is. Ik ben nu misschien heel uitgesproken over wat ik vind. Maar ik wil niet in mijn films vertellen hoe het volgens mij allemaal zit. Dat moeten mensen zelf bepalen.”
Martijn Schinkel (1975) maakt al films sinds de middelbare school. Samen met een vriend pakte hij de camera op en schakelden ze onder andere hun leraren in als acteur. Wat ze filmden? Schinkel: “Het was redelijk abstract. Metaforisch vooral.”
Een paar jaar nadat hij van het Stedelijk Gymnasium af was, kwam de legendarische documentairemaker Joris Ivens op bezoek in Nijmegen. Een oud-leraar, André Stufkens - nu voorzitter van de Ivens-stichting -, vroeg of Schinkel aan de oude meester wilde laten zien dat er nog steeds films werden gemaakt op zijn vroegere school. “Hij zat daar en wij lieten onze filmpjes zien”, vertelt Schinkel. “En de mensen van zijn entourage zeiden: ‘We moeten door naar de burgemeester, want die staat te wachten.’ Hij zei: ‘Ik loop niet weg uit andermans film. Dat is hoogst onbeleefd.’ Toen heeft-ie hem afgekeken.”
Het project voor Window to the World ontstond nadat Schinkels vaste cameraman, Michiel Los, bij het 48 Hour Film Project een short schoot met actrice Marjoke Plijnaer. Zij kreeg meestal vrij lichtvoetige filmrollen en was wel toe aan wat serieuzers. Los had de smaak inmiddels te pakken om meer fictiefilms te maken. Ze klopten aan bij Schinkel, die er zeker oren naar had. De regisseur verklaart: “Het was voor mij een uitdaging om een kort scenario te schrijven.”
Hoever plan je alles vooruit?
“Eigenlijk is de film al helemaal klaar voordat ik ga filmen, dat is een manier die ik heel erg prettig vind. Ik heb de neiging om alles vooraf tot op de decoupage nauwkeurig te beheersen. Want in de montage gebeurt het voor mij. Ik heb daardoor nog met Michiel discussies gehad. Zoals bij een scène waar ik een rijder wilde maken met een dolly (een ingewikkeld shot om te maken, red.). Marjoke moest een trap oplopen en met de wandfoto’s revealen we aan de kijker dat zij fotograaf is, zonder dat met een dialoog te moeten doen die gekunsteld aanvoelt. Show, don’t tell!”
Je bedoelt dat het beeld belangrijker is dan woorden?
“Het principe waar vanuit ik werk – daarom heet mijn studio ook Het Derde Beeld – is dat film bestaat bij de gratie van: je hebt een beeld en je plaatst daar een beeld naast. En dan legt de kijker automatisch een verband tussen die twee beelden. En het beeld dat daaruit ontstaat noem ik het derde beeld.”
Volgens mij geef je nu een beschrijving van het Koelesjov-effect.
“Ja, en in dat derde beeld wil ik dus als het ware monteren. De ultieme kracht van film zit in dingen níet oplossen met dialoog, maar juist met de beelden naast elkaar zetten.”
Maar in dit geval werd het een taaie klus voor je cameraman?
“Wat toen gebeurde, was dat hij zei: ‘Martijn, wat jij wil, kán gewoon niet. Fysiek krijg ik dat gewoon niet voor elkaar!’ En ik bleef – ondanks de heel goede sfeer op de set, haha – toch doordrammen. Het is op zo’n moment heel belangrijk voor me dat we dat idee toch uitvoeren. En geloof maar dat ik die montage dan al helemaal in mijn hoofd heb zitten! En achteraf zegt Michiel dan ook: ‘Ja, ik ben wel heel blij dat je me die extra zet hebt gegeven om het toch te doen, want het werkt en het is hartstikke mooi.’”
Maar jullie werken al lang samen, toch?
“Nu al een jaar of zes denk ik. Dan ontstaat er echt een soort vriendschappelijke band. Ik weet tijdens het draaien heel goed waar zijn pijntjes zitten, dus daarmee kan ik dan rekening houden. En andersom ook. Daar heb je dan niet zoveel woorden voor nodig. En wat ik heel prettig vind, is dat hij zich gemakkelijk laat regisseren. Hij heeft enerzijds heel duidelijk zijn eigen ideeën, maar tegelijk een open grondhouding.”
En je maakte net een grapje dat de sfeer goed was op de set, maar ik neem aan dat het echt zo was?
“Ja, ik wil met een fijne club werken en ik geloof in het effect daarvan. We hebben uiteindelijk vier dagen gedraaid, en mensen hielden niet op over: we vinden het zo lekker samenwerken. Daar hou ik heel erg van. Hard werken natuurlijk, maar met veel respect voor elkaar en dat we samen lol hebben. Dan gebeurt er iets moois op een set en dat zie je ook terug in zo’n film.”
Als je meer wilt weten over Window to the World, lees ook het interview met mannelijke hoofdrolspeler Peter Hendriks.
