De debuutfilm van de Britse Rose Glass was de puike horrorfilm Saint Maud (2021), die vanwege de pandemie niet in Nederlandse bioscopen is uitgebracht. Haar tweede film trakteert de kijker opnieuw op een geweldige genrefilm, de queer neo-noir Love Lies Bleeding, nu te zien in Lux.
Gruwel door traumatische ervaringen
In veel door vrouwen gemaakte horrorfilms is de gruwel onlosmakelijk verbonden aan traumatische ervaringen. De geesten in Tigers are not Afraid (Issa López, 2017) verschijnen als een reactie op Mexicaans bendegeweld; in Raw (Julie Ducournau, 2015) groeit een vegetarische studente tot kannibaal uit nadat ze tijdens een ontgroening vlees heeft gegeten; in het Spaanse Piggy (Carlota Pereda, 2022) gaat Sara volledig door het lint als ze om haar overgewicht wordt gepest.
Morfydd Clark in Saint Maud (Rose Glass, 2019)
Recent bekeerd
In Saint Maud blijft de voorgeschiedenis van het hoofdpersonage duister, waardoor we de aard van haar trauma niet kennen, maar er is duidelijk iets voorgevallen. Het hoofdpersonage heette ooit Katie, zo weten we als ze een oude kennis tegenkomt, maar is nu Maud. Zij heeft zich recent tot het geloof bekeerd. Ze heeft een nieuwe klus als particuliere thuishulp voor de doodzieke, 49-jarige Amanda, ooit een beroemde danseres en choreografe. Maud heeft niet veel op met creatieve types, want die zijn vaak zelfingenomen. Een vriend van Amanda vergelijkt haar niet voor niets met ‘Norma Desmond’ (de narcistische, oudere actrice uit Billy Wilders Sunset Boulevard). We zien hoe Amanda terugkijkt naar oude video-opnamen van haar dansoptredens.
Ontslagen vanwege klap
Amanda stelt zich steeds spottend op tegenover Maud, die ze ironisch ‘my little saviour’ noemt om haar godsbesef. ‘Hoor je ook Zijn stem?’, vraagt Amanda aan Maud. ‘Jazeker’, antwoordt Maud, ‘Hij is ‘physically in me or around me’.’ Als Amanda haar tijdens een feestje jent dat ze haar religie niet zo serieus moet nemen, geeft Maud haar een klap en wordt ze ontslagen. In haar gesprekken tot God vraagt Maud zich af wat Hij haar heeft willen leren: waarom heeft Hij haar die klap laten uitdelen?
Saint Maud (Rose Glass, 2019)
Transformatie in de duivel
Ze ondergaat een crisis omdat ze vreest dat ze niet wijs genoeg is om Zijn bedoelingen te doorgronden. Als Maud tegen het eind in Amanda’s huis binnendringt, tart de ex-danseres Maud door te zeggen dat er niets is: ‘it is only you and me here,’ en verder niets. In de ogen van Maud transformeert Amanda in de duivel en ze steekt haar voormalige patiënt met een schaar dood. Daarna loopt ze naar het strand en overgiet zichzelf met aceton. ‘Glory to God,’ roept ze in het Welsh, want haar agressieve daad heeft ze begaan in Zijn naam. Zij was immers slechts Zijn instrument. Ze steekt zichzelf in brand en licht op als een heuse engel. De mensen op het strand knielen neer, maar de laatste twee seconden van de film tonen een overdonderende vuurzee.
Religieus fanatisme
Voor zover wij ons met Maud identificeren, worden wij opgezadeld met haar religieuze hersenspinsels. De verhaallijn van Glass’ reli-horror sluit ons op in Mauds eenzaamheid en verwarring, waardoor wij in een wurggreep worden genomen. Maar tegelijk biedt Saint Maud ons een bescheiden ontsnappingsroute: wij krijgen de kans om aan de kant van de sceptische en ‘duivelse’ Amanda te staan met haar ironische schimpscheuten over religieus fanatisme. Het slotbeeld benadrukt hoezeer Mauds pad een dwaalweg is gebleken.
Kristen Stewart en Katy O'Brian in Love Lies Bleeding (Rose Glass, 2024)
Iedereen staat er alleen voor
Glass’ opvolger Love Lies Bleeding haakt aan bij een andere genretraditie. Alex Mazereeuw verwees in Filmkrant onder meer naar Blood Simple (Joel and Ethan Coen, 1984), een zwart-komische neo-noir. Aan het begin zegt de privédetective Loren Visser in voice-over dat iedereen er in Texas moederziel alleen voor staat. Het vervolg zal zijn gelijk bevestigen. Een bareigenaar wil zijn overspelige vrouw en haar minnaar laten vermoorden, maar vanaf dat moment raken alle personages de controle over de gebeurtenissen kwijt. Ze raken verwikkeld in een keten van misverstanden zonder dat ze die nog rationeel kunnen sturen. Met meer geluk dan wijsheid is Abby de enige die overleeft. Zij schiet een kogel door een deur en denkt dat ze haar man heeft gedood, niet wetende dat die al lang is begraven. In de andere kamer lacht de getroffen privédetective zijn laatste lach om haar vergissing.
Neo-noir
Blood Simple kan ‘neo’ genoemd worden omdat het vrouwelijk personage niet sterft, terwijl de Production Code ten tijde van klassiek noir, tussen 1941 en 1958, niet toestond dat een vrouw die zich met duistere zaken inlaat, zou overleven. Maar feitelijk is Abby uit Blood Simple geen echte femme fatale. Personages bij de Coen brothers zijn vaak te passief om sluwe plannetjes te bekokstoven: hen overkomen gebeurtenissen, meer dan dat ze die in gang zetten. Pas in de jaren negentig zien we femme fatales die met succes excelleren in valse, strategische manoeuvres, zoals in Basic Instinct (Paul Verhoeven, 1992) en The Last Seduction (John Dahl, 1994).
Doorzichtig doortrapt
In klassiek noir deed de femme fatale zich immer voor als een verleidelijke verschijning. Zij wist de man met haar charmes in te palmen en omdat de man haar niet kon weerstaan, ging hij meestal ten onder, vaak samen met haar. Hij had wel een vermoeden van haar manipulatieve karakter, maar gokte toch op haar erbarmen. De jaren negentig-vrouwen daarentegen, doen geen enkele moeite om hun gemanipuleer te verbergen, en juist zij weten wel te overleven. Catherine Tramell doet zich in Basic Instinct zo nadrukkelijk als een onbetrouwbare vrouw voor dat detective Nick Curran denkt dat het slechts een pose is: als je zozeer je kaarten op tafel legt, dan zul je wel geen duister spel spelen. De jaren negentig femme fatale is zo openlijk en doorzichtig over haar doortrapte aard dat de mannen in de films niet kunnen geloven dat ze echt zo doortrapt is.
Gina Gershon en Jennifer Tilly in Bound (The Wachowski’s, 1996)
Volstrekte tegenpolen
Door haar flirt met een andere vrouw suggereert Catherine een zekere biseksualiteit, maar het blijft onduidelijk hoezeer dat onderdeel is van een rollenspel. In dat licht bezien is Bound (The Wachowski’s, 1996) als voorganger van Love Lies Bleeding een veel betere kandidaat, en ook een betere dan Thelma and Louise (Ridley Scott, 1991) die in de publiciteit vaak wordt aangehaald. In Bound is Violet het liefje (hoge hakken, jurkjes, kinderlijk stemmetje) van Caesar, lid van de maffia, of zoals hij zelf zegt, ‘the business’. Corky komt naast hen wonen nadat ze ruim vijf jaar in de gevangenis heeft gezeten. Zij moet onderhoudswerkzaamheden verrichten in het appartementencomplex. Violet laat Corky komen voor een suf klusje: haar oorbel is in de gootsteenafvoer gevallen. Het blijkt een excuus om Corky een voorstel te doen. Violets man Caesar krijgt tijdelijk ruim twee miljoen dollar in bewaring en Violet heeft een plan bedacht om het de maffia afhandig te maken. Corky twijfelt of ze Violet kan vertrouwen. In haar ogen zijn ze elkaars volstrekte tegenpolen en Corky beweert dat ze ‘the mob’ alleen kan belazeren als ze iemand net zo goed kent als zichzelf. Violet zegt dat ze ervan overtuigd is dat ze erg op elkaar lijken.
Vrouwen gaan er met het geld vandoor
Er doen zich allerhande complicaties voor, zodat Violet keer op keer moet improviseren. Maar ze weet gewiekst gebruik te maken van het feit dat Caesar niet de optie overweegt dat zijn vrouw samenspant met een andere vrouw. Daar komt hij pas achter als het nodige bloed is vergoten. Als het zover is, zou het voor Violet veiliger zijn om alsnog de kant van Caesar te kiezen, maar dat doet ze tot zijn verbazing niet. ‘Jullie slag is niet te vertrouwen,’ roept hij. ‘Wat heeft zij met jou gedaan?’ ‘Alles wat jij niet kon,’ antwoordt zij. De twee vrouwen gaan er met het geld vandoor en tot slot zegt Corky tot Violet: ‘Weet jij wat het verschil is tussen jou en mij?’ ‘Nee.’ ‘Ik ook niet.’ Geheel in de geest van een klassieke femme fatale heeft Violet allerlei mannen, inclusief haar echtgenoot, te gronde gericht, maar – en dat rechtvaardigt het ‘neo queer’-label van Bound – Violet is volledig trouw gebleven aan de stoere Corky. Aanvankelijk vreesde Corky dat Violet haar koos uit berekening, maar was ze dan toch serieus geweest over liefde op het eerste gezicht?
Bloederig, vies en grappig
Bound speelde zich af in het gangstermilieu van Chicago. Love Lies Bleeding heeft als een setting een sportschool in New Mexico, eind jaren tachtig. Als je bedenkt dat de film van Glass ‘viezer’ is dan die van The Wachowski’s en als je de namen van Lou en Jackie vervangt door Violet en Corky, dan zou de conclusie van de Volkskrant-recensie van Pauline Kleijer over Love Lies Bleeding ook op Bound hebben kunnen slaan: De film ‘is bloederig, vies, grappig en uitgesproken romantisch. Het is knap hoe (…) de liefde tussen Lou en Jackie serieus kan worden genomen, ondanks alle bizarre plotwendingen en gewelddadige intermezzo’s.’
