Voor de hoofdrol in de geslaagde komedie Dream Scenario (te zien in Lux) moest acteur Nicolas Cage zijn ‘natuurlijke charisma als het ware van zich afscheren’, zo zei regisseur Kristoffer Borgli in een interview met de Volkskrant.
Cage speelt de saaie, flink kalende evolutiebioloog Paul Matthews. Met zijn geplande boek over mierintelligentie wil het maar niet vlotten. In een moment van ironie zegt zijn vrouw dat hij hoog scoort in ‘assholeness’ (lulligheid). Plots gaat Paul viraal nadat hij om onbekende redenen in ieders dromen verschijnt als volstrekt passieve passant. Aanvankelijk is het aangenaam surfen op zijn onverwachte roem totdat mensen steeds wrangere dromen over hem krijgen. Dat vormt de aanzet tot vintage-Cage fragmenten. Zo is er een korte, maar hevig schmierende scène in Dream Scenario waarin Paul, tanden op elkaar geklemd, met woeste armbewegingen door het beeld banjert. Ook neemt hij een excuusvideo op die zo overgedramatiseerd is dat zijn vrouw zijn emoties als onoprecht betitelt.
Overtreffende trap van merkwaardig
Ik heb in een eerdere column een ode geschreven aan Gees Linnebank, misschien wel de frappantste acteur uit de Nederlandse filmgeschiedenis – in onder meer De blinde fotograaf (1973), The Family (1973), Adelbert (1977), Rigor Mortis (1981). Maar Cage is zonder meer de overtreffende trap van merkwaardig. Alleen acteurs als Klaus Kinski, fameus om zijn onhandelbare gedrag op sets van Werner Herzog-films, en Timothy Carey, bekend van films van Stanley Kubrick en John Cassavetes, kunnen zich qua excentriciteit meten met Cage. Overigens droeg Quentin Tarantino zijn script voor Reservoir Dogs (1992) mede aan Carey op. Maar de in 1994 overleden Carey leefde vóór het internettijdperk, en dat maakt een wereld van verschil, want de faam van Cage als uitzinnige acteur is hemelhoog gestegen dankzij zogeheten memes.
Het onverwachte verwachten
In 2010 verscheen op YouTube de compilatievideo Nicolas Cage Losing His Shit met ruim vier minuten aan scènes uit verschillende films waarin Cage, om zijn eigen commentaar op het filmpje te citeren, ‘meltdown moments’ heeft. Cage was er niet onverdeeld gelukkig mee, want alle maniakale scènes waren uit hun verband gerukt. Omdat hij de verspreiding van het filmpje juridisch niet kon tegenhouden, begreep hij dat hij maar beter niet kon vechten tegen zijn nieuwe status als internetfenomeen. In een interview ten tijde van de briljante film Adaptation (Spike Jonze, 2002), waarin hij een ongewoon beheerste dubbelrol speelt als tweelingbroers, reflecteerde hij al eens op de grilligheid van zijn loopbaan. Vrij vertaald: ‘Ik speel in zoveel verschillende soorten films dat ik ook wel snap dat ik geen vast imago heb – nu eens romantische komedies, dan weer kleine, alternatieve films en vervolgens drie actiefilms op een rij. Bij mij moet je het er maar op houden dat je voortdurend het onverwachte moet verwachten. Ik wil zo veel mogelijk carrières hebben in één carrière.’
Cultstatus
Cage werkte met gelauwerde en eigenzinnige regisseurs, zoals David Lynch (Wild at Heart) en Werner Herzog (Bad Lieutenant) en hij won een Oscar als Beste Acteur voor zijn rol als suïcidale alcoholist in Leaving Las Vegas (Mike Figgis, 1995). Hij stond bovenaan het affiche als ster van allerhande mainstreamfilms, maar hij verkreeg evengoed een cultstatus vanwege de vele hilarische pulpfictie waarin hij meedeed. Zijn reputatie is mede door de YouTube-video’s steeds sterker in het teken komen te staan van zijn buitensporige performances.
Expressionistisch acteren
In zekere zin is zijn internetreputatie met hem aan de haal gegaan. Cage is een acteur die zich simpelweg nooit heeft willen beperken tot ‘naturalistisch’ en invoelend acteren. Als zijn personage de waanzin nabij is, dan schakelt hij doelbewust over naar expressionistisch acteren, omdat zo’n rol in zijn ogen vraagt om een vet aangezette invulling. Hij zei ook wel te weten dat het volstrekt absurd was dat hij in de remake-flop The Wicker Man (Neil LaBute, 2006) in een berenpak rondrent en een vrouw neerslaat, om van het lachwekkende ‘No! Not the bees’-fragment nog maar te zwijgen.
Cage verorberde drie kakkerlakken
In zijn programmareeks De kijk van Koolhoven koos Martin Koolhoven voor fragmenten uit Vampire’s Kiss (Robert Bierman, 1988) als het toppunt van doldriest acteren. Vampier geworden na een liefdesbeet in zijn nek, is de idiotie van zijn personage Peter Loew onstuitbaar. Cage opperde zelf dat zijn personage een heuse kakkerlak zou opeten. De scène moest twee keer over zodat Cage daadwerkelijk drie kakkerlakken had verorberd en daarna met wodka had weggespoeld. We zien Cage/Peter met rollende ogen, druk gesticulerend, zich voortslepend als een zombie. Als een document verkeerd is gearchiveerd, krijgt Peter een ongecontroleerde uitval waarbij hij het hele alfabet opdreunt. Pauline Kael, de beroemde filmcritica van The New Yorker, op wie Tarantino’s volgende film is gebaseerd, schreef over de performance van Cage in Vampire’s Kiss dat hij misschien niet zo’n grote acteur is als Robert de Niro, maar wel degelijk een ‘wonderkind’ is. Cage brengt het theatrale acteren van zwijgende filmsterren naar het niveau van de geluidsfilm. Zijn performance kan beschouwd worden als hommage aan Max Schreck, die Nosferatu speelde in F.W. Murnau’s gelijknamige film uit 1922.
Nepvuist
In de succesvolle romantische komedie Moonstruck (Norman Jewison, 1987) zit eveneens een scène die een eerbetoon is aan een zwijgende Duitse film. Loretta (Cher) staat op punt van trouwen met Johnny (Danny Aiello), de oudere broer van Ronny (Cage). De broers hebben elkaar al jaren niet meer gezien omdat er bij Ronny ‘bad blood’ door de aderen stroomt volgens Johnny. Vanwege het aanstaande huwelijk vraagt de tamelijk saaie Johnny of Loretta contact wil zoeken met zijn jongere broer. Ronny schreeuwt tot haar dat hij zijn linkerhand verloren is in een volstrekt pathetische scène die het equivalent (met geluid) is van een scène met de uitvinder Rotwang uit Metropolis (Fritz Lang, 1927), ook een personage met een nepvuist. Volgens Ronny was zijn broer schuldig aan het verlies van zijn hand, en dus ook aan het feit dat Ronny’s verloofde hem vervolgens verliet.
Het knettert tussen Loretta en Ronny
Loretta herkent in Ronny een vurigheid die Johnny mist. Zij noemt Ronny een wolf, die voorvoelde dat zijn verloofde een verkeerde liefde was en zijn hand opofferde om haar een reden te geven hem te verlaten. Het knettert van meet af aan tussen Loretta en Ronny: ze slapen met elkaar, maar ze maken evengoed ook ruzie. Zij schaamt zich zo voor haar overspel dat hij belooft haar verder met rust te laten, op voorwaarde dat zij een keer met hem naar de opera gaat, zijn grootste liefhebberij. Zij laat zich zo opdoffen bij de schoonheidssalon dat hij haar nauwelijks herkent.
Opera als katalysator
Na afloop van het muziekspektakel merkt Loretta op hoe onwaarschijnlijk het is dat de hoofdrolspeelster blijft zingen terwijl ze aan tuberculose lijdt, maar de passie in de opera poetst verder al haar bedenkingen weg. Ze is zo diep geraakt door de opvoering dat ze gevoelig wordt voor Ronny’s betoog dat liefde draait om risico’s nemen: ‘We are here to ruin ourselves and to break our hearts and to love the wrong people.’ Loretta wordt ontvankelijk voor de destructieve aard van liefde dankzij haar operabezoek. Zij laat veilige opties varen en kiest voor de overdreven emoties die opera’s aankleven. Aangespoord door de opera stelt Loretta zich in Moonstruck open voor een liefde die temperamentvol is: zij wisselt Johnny in voor zijn broer Ronny. In Jewisons film werkt opera als een katalysator voor de conventie dat in romantische komedies de hoofdrolspelers ratio en berekening aan de kant schuiven voor hartstochtelijke liefde.
Aankondiging van Cage als meest operateske acteur
Opera heeft als eigenschap dat het pathos van de muziek het rationele van taal overstemt. Het expressionistische domineert over een realistische invulling; een overdadige uitvoering is wezenlijker dan een naturelle acteerstijl. Zo beschouwd was Moonstruck de vroege aankondiging dat Cage zich als de meest operateske acteur van zijn generatie zou ontpoppen.
