Laatste restjes van 2024: L’empire, Oddity en Miséricorde

31 december 2024 | Peter Verstraten | Column

Om 2024 uit te luiden, laat ik mijn jaarlijstje voorafgaan door korte typeringen van drie bijzondere films die nog niet besproken zijn op ugenda.nl, simpelweg omdat ze niet regulier in de bioscoop hebben gedraaid. De eerste twee waren te zien op Imagine Fantastic Film Festival in Amsterdam. Voor de derde was ik in oktober speciaal afgereisd naar Brussel uit angst dat ik die zou missen. Die angst blijkt achteraf ongegrond, want Miséricorde zal vanaf 6 februari in Nederland te zien zijn, vast ook in LUX. (En scroll in ieder geval door naar het eind, als surprise een link naar een korte film van de VPRO).

'Vroeger’, vóór corona hadden we in Nijmegen filmtheater 042. Daar draaiden alle films die Contact Film uit Arnhem distribueerde. Maar sinds Contact Film ermee ophield, worden de films van de Franse regisseur Bruno Dumont niet meer in Nederland vertoond. Aanvankelijk was Dumont een typische arthouse-filmer – lang aangehouden shots, met soms naargeestige scènes. Maar zijn films werden vanaf Ma loute (2016) steeds mallotiger. En de bijval werd steeds minder, maar er is een (te) bescheiden kern van liefhebbers die blijft volharden. Cultfilmer John Waters behoort ook tot de kleine schare fans.

Een bonkers-versie van Star Wars

In L’empire geeft Dumont zijn eigenzinnige visie op Star Wars, maar een parodie kun je het niet noemen. Een ‘goede’ parodie immers eerbiedigt de originele tekst die wordt bespot. De conventies worden binnenstebuiten gekeerd, maar op een dusdanige manier dat de oorspronkelijke tekst te herleiden is. Als een actieheld in een parodie als een klungel met wapens wordt weergegeven, dan is het verschil een bron van hilariteit. Maar L’empire is zo ridicuul dat je je afvraagt wat het eigenlijk wil zijn.

Een poging tot iets van een recapitulatie: Jony is een visser in een klein plattelandsdorpje in Noord-Frankrijk. Hij is de vader van de blonde peuter Freddie, over wie oma zich nadrukkelijk ontfermt. Maar Freddies moeder komt hem ophalen, samen met haar nieuwe vriend Rudy. Als Rudy op een verlaten weg aan het stuur trekt, vliegt de auto vele malen over de kop. Freddies moeder ligt bewusteloos in het veld, Rudy tovert een lichtzwaard tevoorschijn en onthoofdt zijn vriendin.

Een eerste opdracht van een missie is daarmee afgerond. Er blijkt een strijd gaande tussen nullen en enen, tussen androïden waarbij Jony en Jane als ‘eeuwige vijanden’ tegenover elkaar staan. Jony blijkt een demon in een menselijke gedaante en gehoorzaamt aan Belzébuth (zie foto) die in zijn naar het Paleis van Caserta gemodelleerde ruimteschip onderweg is naar de aarde. Jane staat aan de kant van de Koningin, die dankzij een metamorfose als de burgemeester door het dorp paradeert, nadat haar ruimteschip dat lijkt op de Saint-Chapelle kerk in Parijs, bij het Noord-Franse strand geland is.

De sullige inspecteurs uit Dumonts televisieserie P’tit Quinquin komen opdraven, maar opnieuw gaan alle verwikkelingen hen te boven. Jane die de duivel in Jony niet kan weerstaan, Jony die met een groep mannen op witte paarden rijdt onder de naam ‘zwarte ridders’, Freddie die gekidnapt gaat worden en weer wordt terug gekaapt, want uiteindelijk is de peuter de spil. Al het slechte van de mensheid zal zich in de toekomst in het onschuldig ogende jochie samenballen. En net als er een groots gevecht met ruimteschepen aanstaande lijkt, wordt alles opgezogen door een zwart gat. De inspecteurs hebben weer eens niet door wat er gaande is en vermoeden enkel dat een hevige storm een enorme ravage heeft aangericht.

Ik kan me niet voorstellen dat zij die zich als Star Wars-fans afficheren ook maar enig plezier aan Dumonts L’empire zullen beleven. Voor zover je L’empire een parodie kunt noemen, is het een parodie die de draak steekt met het fenomeen parodie. Zo verknipt, en zo weinig behaagziek zie je het zelden. Als je de film überhaupt nog ergens kunt zien.

Oddity

Stamppot maken is niet zo moeilijk, maar heel goede stamppot maken is dat weer wel. Hetzelfde geldt voor horrorfilms – gooi er wat met geluid versterkte jump scares in en het lijkt al heel wat. De Ierse film Oddity van Damian Mc Carthy kun je kijken met een afvinklijst: allerlei elementen worden in het juiste tempo en in de juiste dosis opgediend.

Olin, een recent vrijgelaten psychiatrische patiënt met een glazen oog, klopt op de deur van een afgelegen oud huis. Tot Dani, die alleen thuis is, zegt hij dat hij iemand naar binnen heeft zien gaan; hij wil haar helpen. Dani is aan twijfel ten prooi gevallen: wat te doen? Ze draait de sleutel van het slot, en we krijgen de titel Oddity in beeld.

De film zit vol nagelbijtende ingrediënten, en die worden geïntroduceerd door Darcy, de blinde tweelingzus van Dani, die helderziende gaven bezit en aan een glazen oog cruciale informatie ontleent. Darcy geeft haar zwager Ted een grote houten figuur cadeau, en die figuur blijkt bij tijd en wijle zijn houding te kunnen veranderen. Er is een geest die opduikt; met een digitale camera worden via een timer foto’s gemaakt waar zo nu en dan wat vreemds op te zien is. Er is de zich repeterende zin ‘we are connected’ (voor het eerst uitgesproken als Dani een hoek ontdekt waar wel internet is, maar die verder de verbondenheid tussen de tweelingzussen kenmerkt), en Darcy heeft in haar antiekwinkeltje een vreemde bel waarmee een dode liftjongen kan worden opgeroepen (zie foto). Oddity bevat maar één heuse jump scare, maar wel een van de effectiefste ooit. Met al deze bouwstenen creëer je vanzelf een van de beste genrefilms van het jaar.

Miséricorde

Waarschijnlijk is de bekendste film van Alain Guiraudie L’inconnu du lac (2013), dat zich afspeelt op een naaktstrand voor homoseksuele mannen, die af en toe in het water gaan en af en toe de bosjes opzoeken. Maar dan komt er een detective om een moord te onderzoeken. Guiraudies volgende film Rester vertical (2016) had slechts een bescheiden uitbreng, maar Viens je t’emmène (2022) was hier niet te zien. Helaas, want ik vind Guiraudie een van de interessantste, hedendaagse filmmakers en dat bewijst hij weer in Miséricorde. Vooral de eerste helft van de film wordt voorbeeldig goed verteld.

Het zijn relatief ‘gewone’ beelden die we zien, maar tussen de shots moeten we steeds onuitgesproken verlangens vermoeden. Hebben de personages een agenda, en zo ja, welke? Jérémie, die net werkloos is geworden en met een relatiecrisis kampt, reist vanuit Toulouse naar zijn natuurrijke geboortedorp Saint-Martial om de begrafenis van de vader van zijn jeugdvriend Vincent bij te wonen. Een simpel uitgangspunt, maar al snel doemen er vragen op.

Waarom vraagt de weduwe of Jérémie wil blijven logeren in de oude kamer van haar zoon? Waarom is de opvliegende Vincent daar zo gepikeerd over? Waarom heeft Jérémie vooral aandacht voor het album met daarin een foto van Vincents vader die uit het water komt? Wat is er gaande met een andere jeugdvriend, de corpulente vrijgezel Walter? Waarom trekt Jérémie stiekem diens hemd en te grote onderbroek aan?

Dan vindt er een dramatische gebeurtenis plaats. Terwijl tot dan toe alles aangenaam schimmig was, legt de oude dorpspastoor ineens al zijn kaarten op tafel in een ‘biecht’ aan Jérémie. De waardering voor Miséricorde staat of valt met wat de kijker van die interventie van de priester vindt, want daarmee verandert de toon van de film. Johan Faes schreef in de Belgische krant De Standaard dat Guiraudie zich vastzuigt in de ‘koldermodder’ (mooi woord, dat wel), maar hoewel de toonwisseling van mij niet gehoeven had, omdat die eerste helft beresterk was, ging ik na heel even schakelen moeiteloos mee vanaf de wending in de tweede helft. Of ik wilde moeiteloos kunnen schakelen, want had er én een hele reis naar Brussel voor gemaakt én Guiraudie kan nu eenmaal aardig wat potjes bij mij breken. Al met al goed genoeg om met gemak mijn top 10 van het jaar te halen, Oddity en L’empire vielen er net buiten.