Fotografe Larysa Rusina

In Galerie La Pempi aan de Graafseweg in Nijmegen exposeert de naar Nederland gevluchte Oekraïense fotografe Larysa Rusina recent werk, geïnspireerd op de natuur. 

‘Alles is altijd aan verandering onderhevig. Daarom is het mooi wanneer je veranderingen kunt accepteren. Gelukkig kan ik dat. Ben je ingesteld op stabiliteit en verandert de wereld om je heen dan is dat heel frustrerend’, geeft Larysa aan. Haar blik verraadt dat ze ondanks de moeilijke situatie – gevlucht vanwege de Russische inval in haar thuisland Oekraïne – haar levenslust heeft weten te behouden. Inspiratie haalt zij vooral uit de natuur, waar verandering immers een constante is. Ze wijst naar haar laatste grote werk, te zien in galerie La Pempi; een close-up van bloembladeren van pioenrozen die in al hun pracht verkleuren van roze naar lichtroze en tenslotte geel. ‘Steeds anders, zo mooi,’ zegt Larysa met zachte stem.

Omhoog, naar het licht

Epifyten zijn planten als bromelia’s en orchideeën, die voor steun op een andere plant groeien en voedingsstoffen en vocht uit de omgeving onttrekken. Larysa: ‘Een vriendin die bloemist is vertelde dat ook epifyten oorspronkelijk met hun wortels in de volle grond stonden. Daar werden ze overschaduwd door hoge bomen. Ze hebben hun wortels langzamerhand uit de grond gehaald en zijn aan een tocht naar boven begonnen, de bomen in, op zoek naar licht. Daar bloeien ze weer op,’ Dat vond Larysa zo’n inspirerend gegeven dat ze besloot om haar fotografie aan epifyten te wijden. Dat resulteerde in 2020 in een expositie in Seoul. Foto © Peter van Esch

Nieuwe kansen

Eenmaal in Nederland realiseerde zij zich dat ook Oekraïense vluchtelingen zijn als orchideeën die hun wortels uit de grond hebben moeten halen. Zij hebben huis en haard moeten verlaten en zijn met steun van mensen om hen heen aan de klim omhoog begonnen. ‘We werden sterker, bloeiden op, ondanks de stressvolle omstandigheden. We zijn ons thuis kwijt, ons leven zoals we dat leidden. Ons leven is veranderd, maar biedt ook nieuwe kansen. Natuurlijk doet het pijn. Maar óf je probeert er wat van te maken, óf je voelt je ellendig.’  

In haar foto’s brengt ze de kwetsbaarheid én de kracht van Oekraïense vrouwen tot uiting.

Larysa’s vlucht

Meteen aan het begin van de oorlog is Larysa met haar dochter Kiev ontvlucht. Een nacht met ontwrichtende bombardementen was voor haar het sein om koers te zetten naar veiliger oorden. In de auto met haar toen tienjarige dochter Jasmine. Weg van de oorlog, de bommen, niet wetend waarheen. ‘Achter ons bommen die vielen, langs de kant van de weg veel gestrande auto’s, zonder brandstof, mensen die te voet verder trokken. Ik had geen idee waar we heen konden en hoe lang het zou gaan duren.’ Een vriendin uit Zwolle stelt haar voor daarnaartoe te komen. Ze verblijven een tijdje bij vrienden in huis. Daarna verhuisd naar Ommen, waar Jasmine naar de internationale school kan. Omdat ze niet bevroeden dat de oorlog zolang zou duren, lijkt dat de beste keuze voor Jasmine. 

Jasmine heeft zichzelf gevonden

Wanneer blijkt dat de oorlog maar duurt en duurt en dat terugkeer naar Oekraïne er voorlopig niet inzit, vindt ze het toch beter om Nederlands te leren. Ze verhuizen naar Nijmegen, waar Jasmine naar een internationale schakelklas kan. Inmiddels zit ze op een gewone Nederlandse school. Jasmine vindt het fijn in Nijmegen. ‘Het gaat goed met haar. Ze zegt dat ze zichzelf hier gevonden heeft’, aldus Larysa. Ze spreekt de hoop uit dat hier een gezonde generatie sterke Oekraïense kinderen opgroeit, die eenmaal terug in een veilig Oekraïne het land weer mee helpen opbouwen. Foto © Peter van Esch

Terug in Kiev

In januari van dit jaar verblijven ze twee weken in Kiev, juist wanneer de bombardementen weer beginnen. ‘Afschuwelijk was het, erg stressvol’, vertelt Alysa. Mensen in een oorlogssituatie raken gevoelloos, ze geven het op, voor passie is in hun leven geen ruimte. Dochter Jasmine heeft deze twee weken niet veel meegekregen van de oorlogssituatie, ze bracht vooral veel tijd door in de schuilkelder.

 Wij hadden thuis een uitgebreide bibliotheek. Mijn vader was wetenschapper, mijn moeder arts. Ik zag die prachtige kunstboeken en werd erdoor gegrepen. Het klinkt een beetje theatraal, maar ik voelde van jongs af aan dat kunst mijn bestemming was. Mijn ouders vonden dat geen goed idee. Maar ze hebben er wel mee ingestemd dat ik een universitaire opleiding ging volgen aan een gerenommeerde Oekraïense universiteit. Ik koos voor Esthetica, de filosofie van de kunst. Daar konden zij zich gelukkig in vinden. Ik ben dus gediplomeerd esthetica, grapt Larysa.

Eerdere projecten

Na haar afstuderen ging Larysa aan de slag als fotograaf bij een kunststichting en later bij een commercieel fancy blad. Daar maakte ze fotoreportages over verschillende sociale vraagstukken. Met de reportage Onzichtbare mensen vroeg ze aandacht voor de onzichtbaarheid van mensen met een beperking in de Oekraïense samenleving. ‘Er was geen medische ondersteuning, geen voorzieningen in de publieke ruimte voor mensen met een beperking. Met mijn foto’s wilde ik bijdragen aan de verbetering van hun positie, licht Larysa toe.

Foto © Peter van Esch

Overeenkomst in religies

Een ander project had betrekking op religies. Het brengt mensen met verschillende godsdienstige overtuigingen in beeld. Bij nader inzien blijkt juist datgene waarin zij verschillen ook grote overeenkomsten te hebben. Allen geloven zij in heilige zaken, in een godheid. Ze delen dezelfde droom. De fotoreportage brengt die gedeelde droom in beeld – Larysa is een verbinder.

Miserabele ziekenhuizen

Ook heeft Larysa een fotoreportage gemaakt over de stand van de gezondheidszorg. Ze kent de situatie maar al te goed. Haar moeder werkte als arts in een ziekenhuis en Larysa was daar dus heel vaak. De gezondheidszorg in Oekraïne bevindt zich op een beduidend lager niveau dan die in westerse landen. De ziekenhuizen zijn niet state-of-the-art en in slechte conditie. Afbladderende verf, armoedig meubilair, krakemikkig sanitair, er was te weinig geld voor een grondige opknapbeurt. Met haar fotoreportage vraagt Larysa aandacht voor de miserabele staat van de ziekenhuizen.