Het is deze weken Gelders Erfgoed Festival, met als thema Over grenzen. In het kader hiervan is theatergroep Spaanse Peper gevraagd een locatievoorstelling te maken over de dijkdoorbraak van 1799 waarbij het dorp Doornik, langs de Waal bij Bemmel, door de rivier verzwolgen werd. Spaanse Peper speelt tien keer (acht avonden en twee ochtenden) Doornik, verdronken dorp in de uiterwaarden, op de plek van het voormalige dorp en aan de rand van de kolk.
Het is zes uur in de ochtend als de wekker gaat. Zo vroeg opstaan voor theater doe ik een heel enkele keer als ik op Oerol ben, maar dan moet het ook wel héél bijzonder zijn. Ik ben toch meer van het zondagochtend uitslapen. Fietsend over de Waalbrug is het stil, op een enkele Vierdaagsetrainer na. De zon is net aan het doorbreken, het is nog een beetje aangenaam fris en er heerst vooral een serene rust, die slechts doorbroken wordt door het gekwetter van vogels.
Bij Sprok moeten we ons melden. Na het tonen van onze entreekaartjes krijgen we ieder een wit kussen uitgereikt en een korte beschrijving van de geschiedenis.
De geschiedenis
Ooit was de Waal een kalme rivier met veel zijstroompjes. Nadat van de kleine dijken langs de meanderende Waal sinds de 13de eeuw aaneengesloten één lange dijk werd gemaakt, werd de rivier in een smal stroombed gedwongen. Dat leidde vaker tot snel stijgend hoogwater, dat de dorpen langs dijken bedreigde. Met name als de Waal in de winter dichtgevroren was geweest, was er, door het smeltwater en kruiend ijs, een grote kans op een dijkdoorbraak. Op 21 februari 1799 ontstond er zo een breuk die 14 van de 18 huizen van Doornik verwoestte, het dorp overspoelde en een enorme kolk in het land boorde. Van het dorp is nu niets meer te zien, maar de kolk, een van de grootste in de regio, is nog steeds prominent aanwezig.
De voorstelling
Als we met onze kussentjes onder de arm de dijk op lopen, hebben we nog steeds geen idee wat we van de voorstelling kunnen verwachten. Een enkele vroege fietser komt ons tegemoet, zich verbaasd afvragend wat deze groep mensen met de kussentjes hier doet. Van de tegengestelde richting komen de spelers op ons af en de twee groepen vermengen zich op de Defensiedijk. De spelers, hollend en stilstaand, roepen en fluisteren repetitieve teksten en creëren zo een sfeer van mensen die op de vlucht zijn. In de verte klinkt een kerkklok. Dit is een opmaat voor de hele voorstelling: het is geen teksttoneel waar je als publiek op een tribune zit en een verhaal voorgeschoteld krijgen, maar een theaterbelevenis van trage scènes bestaande uit mooie beelden en veel geluiden, in een ontwakend landschap. Door ingenieus gebruik te maken van muziek gidst Doornik, verdronken dorp je door de uiterwaarden via een veld naar de kolk zelf. Op verschillende plekken, ver weg, maar ook vlak naast ons, wordt er gespeeld. Het verhaal moeten we als publiek zelf in ons hoofd construeren. Daarbij vraag je je af of het toeval is dat er in de verte koeien en paarden door de wei een kant uit rennen en of de twee dansende libellen vlak boven het water ook geregisseerd zijn. De stilte, de rust van de natuur, de opkomende dag… alles leidt tot een wonderschone voorstelling die verschillende zintuigen prikkelt. Het is moeilijk om Doornik, verdronken dorp in detail te beschrijven, zonder de belevenis te verraden. Je moet het ervaren.
Aan het eind keren we weer terug bij het grasveld waar het dorp eens heeft gestaan, althans, dat wordt zo gesuggereerd, en krijgen we een kleedje en een emmer met een ontbijtje. Heerlijk om de voorstelling zo af te sluiten en als publiek gezamenlijk met de spelers na te praten. Genoegzaam fietsen we weer naar huis. De omgeving komt tot leven, de stad komt weer dichterbij. We hebben heel de dag nog voor ons.
Doornik, verdronken dorp is deze week nog te zien op donderdag tot en met zondag in de avond. Maar de zondagochtendvoorstelling is de echte aanrader.
Voor precieze data, tijden en kaartjes, klik hier.
