De Amerikaanse band Wilco begint bij Jeff Tweedy. Al meer dan dertig jaar vormt zijn karakteristieke stem het ankerpunt van een band die zich zelden liet vastpinnen op één stijl, één geluid of één verwachting. Zijn liedjes zijn warm, weemoedig, schitterend ingenieus (Jesus etc.), soms ook bedrieglijk eenvoudig. Maar wie Wilco live meemaakt, en dat kan binnenkort om de hoek, in De Vereeniging, ontdekt al snel dat er nog een andere aantrekkingskracht uitgaat van de band. Die staat meestal links op het podium en luistert naar de naam Nels Cline.
Wilco ontstond halverwege de jaren negentig uit de as van Uncle Tupelo, een invloedrijke groep die country, folk en punk met elkaar vermengde. Onder leiding van Tweedy groeide Wilco uit tot een van de meest gerespecteerde Amerikaanse bands van de afgelopen decennia. Albums als Yankee Hotel Foxtrot, A Ghost Is Born en Sky Blue Sky laten horen hoe de groep zich steeds opnieuw wist uit te vinden. Americana bleef het vertrekpunt, maar onderweg werden ook experiment, improvisatie, pop, noise en kunstzinnige rock omarmd.
Optillen en ontregelen
Toen Nels Cline zich in 2004 bij de band voegde, viel een belangrijk puzzelstuk op zijn plaats. Hij kwam niet voort uit de traditionele rockwereld. Hij groeide op in Los Angeles en ontwikkelde zich al vroeg tot een muzikale omnivoor. Jazz, vrije improvisatie, avant-garde, punk en experimentele muziek vormden evenzeer zijn voedingsbodem als rock-'n-roll. Hij speelde met talloze muzikanten, verscheen op honderden opnames en bouwde een reputatie op als een gitarist die zich niet door genres laat begrenzen.
Zijn spel kan een nummer optillen, ontregelen, verdiepen of juist terugbrengen tot zijn essentie. Hij is geen solist die stoer zijn voet op de monitor zet, maar een speler die voortdurend nieuwe ruimtes creëert binnen een song.
Impossible Germany- over de betekenis van gitarist Nels Cline
Die achtergrond hoor je terug in alles wat Cline bij Wilco doet. Waar veel gitaristen zoeken naar het moment waarop de schijnwerpers op hen gericht staan, lijkt hij vooral geïnteresseerd in klank, kleur en beweging. Soms kiest hij voor een melodische lijn, even later kan dezelfde gitaar veranderen in een wolk van geluid, of een grillige stroom improvisaties. Zijn spel bezit een zeldzame combinatie van intellect en emotie: avontuurlijk zonder afstandelijk te worden, technisch zonder ooit steriel te klinken.
Voor veel liefhebbers vormt Impossible Germany (Impossible Germany live on KCRW) het ultieme voorbeeld van zijn betekenis voor Wilco. Het nummer groeide in de loop der jaren uit tot een live-klassieker, niet in de laatste plaats vanwege de lange gitaarsolo die Cline daarin ontwikkelde. Wat op de plaat nog relatief compact klinkt, kan op het podium uitgroeien tot een fascinerende trip. Elke uitvoering is anders, elke avond zoekt hij nieuwe wegen door hetzelfde landschap. Toch doet de kwalificatie ‘gitarist van Wilco’ hem eigenlijk tekort.
Geen sterallures
Buiten de band is Cline ook een bezig baasje. Met projecten als The Nels Cline Singers, ondanks de naam een grotendeels instrumentaal gezelschap, verkent hij al jaren de grenzen tussen jazz, improvisatie en experimentele muziek. Daarnaast brengt hij werk uit onder eigen naam, werkt hij samen met uiteenlopende artiesten en blijft hij zoeken naar nieuwe muzikale ontmoetingen. Zijn recente projecten tonen een muzikant die, ook na een carrière van tientallen jaren, nog altijd nieuwsgierig is naar wat er achter de volgende bocht ligt.
Misschien is dat wel wat hem zo sympathiek maakt. Ondanks zijn status als een van de meest bewonderde gitaristen van zijn generatie ontbreekt iedere vorm van sterallure. In interviews spreekt hij met hetzelfde enthousiasme over luisteren als over spelen. Over samenwerking eerder dan competitie.
"I like to improvise within certain parameters or
even limitations, I find it liberating, zegt hij zelf
in een interview met All About Jazz.
Het zijn eigenschappen die naadloos aansluiten bij de geest van Wilco: ook gedreven door nieuwsgierigheid, niet door de jacht op hits of trends, maar door het verlangen om te blijven bewegen.
Dus wie straks in de Vereeniging is, doet er goed aan af en toe de blik naar links te laten dwalen. Daar staat een muzikant die zelden de meeste aandacht opeist, maar vaak wel de grootste verrassingen veroorzaakt. En misschien schuilt daarin wel de essentie van Wilco zelf: een band van wereldklasse die blijft zoeken, blijft ontdekken en daardoor steeds opnieuw iets laat horen wat vertrouwd klinkt en toch volkomen nieuw aanvoelt. Misschien ook wel ’s werelds beste liveband van dit decennium.
Bij ons, om de hoek…
Wilco, locatie: De Vereeniging, datum: maandag 17 augustus
Tickets: Wilco // De Vereeniging
