De Iraanse regisseur Jafar Panahi zou Panahi niet zijn, als zijn nieuwe film geen kritiek op de politieke situatie in zijn land zou bevatten. Ook het autobiografische karakter oogt vertrouwd: No Bears gaat over een filmmaker die de grens niet over mag én een filmverbod aan z’n broek heeft.
In maart 2010 werd de Iraanse filmregisseur Jafar Panahi gearresteerd door de Iraanse politie. Na een paar maanden werd hij veroordeeld voor ‘misdaden tegen de openbare veiligheid en propaganda tegen de Islamitische Republiek’. Hij werd veroordeeld tot zes jaar cel en kreeg een filmverbod van twintig jaar. Panahi’s straf werd al snel verminderd tot huisarrest. Uiteindelijk werd ook dit opgeschort. Hij mocht zich vrij door Iran bewegen, maar het land mocht hij niet uit. Ook zijn filmverbod bleef staan. Panahi was opgesloten in een land waar een onderdrukkend regime hem in de gaten hield. Bovendien werd hij verboden te doen waar hij goed in was: het maken van films. Panahi besloot dit hem echter niet tegen te laten houden.
Panahi bleef doorgaan met films maken. Voortaan zou hij echter gebruik maken van alternatieve technieken om zijn filmverbod te omzeilen. Verder kreeg zijn werk vanaf het verbod een autobiografische tint. Zijn films gingen steeds vaker over zijn eigen pogingen om te leven onder het islamitische regime en de politieke situatie in Iran. Zo maakte hij in 2015 Taxi, een portret van Teheran en Panahi’s werk als taxichauffeur in de stad. Ondanks de censuur blijft Panahi bezig.
Autobiografisch
Zijn nieuwste daad van verzet heet No Bears. Het is wederom een bijna autobiografische film die Panahi’s kenmerkende stijl combineert met – niet zo sterk verhulde – kritiek op de politieke situatie in zijn land. Zoals gewoonlijk speelt Panahi zelf de hoofdrol. Het verhaal gaat het over een regisseur die Iran niet uit mag en geen films meer mag maken. Hij kiest ervoor om via Skype een film te regisseren die net over de grens met Turkije wordt opgenomen. Om dicht bij de productie te zijn, verblijft hij in een stoffig dorpje vlak bij de grens. Daar raakt hij verstrikt in een lokaal geschil wanneer hij een jongen fotografeert die praat met de verloofde van een ander, en worstelt hij met de vraag of hij niet gewoon moet vluchten. De grens is zo dichtbij.
De thema’s van vrijheid, macht en maatschappelijke druk komen sterk terug in No Bears. Ook lijkt Panahi met deze film een antwoord te geven op de vraag waarom hij Iran niet gewoon ontvlucht. Het gaat niet zo makkelijk. Ten eerste is het gevaarlijk en ten tweede zou hij veel achter moeten laten.
No Bears © September Film
Zijn karakteristieke stijl, die Panahi ook voor deze film gebruikt, is te beschrijven als humanitair realisme. Panahi laat de menselijke kant van leven onder een onderdrukkend regime zien zonder sentimenteel te worden. Het resultaat is uiterst effectief. Wellicht voelt het allemaal zo echt doordat de thema’s van vrijheid en onderdrukking echt zijn voor Panahi en de rest van de cast. Zij moeten leven onder een regime dat hen dreigt op te sluiten en hun vrijheid om zichzelf te uiten af te nemen.
Internationale kritiek
Ook buitenlandse critici zijn enthousiast. No Bears won in Venetië de Speciale Juryprijs en werd genomineerd voor de Gouden Leeuw. De lof die Panahi ten deel valt in het buitenland heeft de blik van het regime echter niet verzacht. In juli 2022 werd hij nogmaals gearresteerd na online gedemonstreerd te hebben tegen politiegeweld in zijn land. Wederom werd hij tot zes jaar veroordeeld. Slechts na druk van buitenlandse en binnenlandse filmorganisaties en met het dreigen met een hongerstaking wist Panahi vrij te komen.
No Bears is hoe dan ook aan te raden en niet alleen vanwege de sterke boodschap en interessante filmstijl. Naast een steengoede film is No Bears een roep om vrijheid. Als Panahi zijn vrijheid riskeert om zijn werk te blijven doen, zijn we het hem tenminste verschuldigd om ernaar te kijken.
