Nijmegen, dat best wel goede papieren heeft om zich de oudste stad van Nederland te noemen, kan niet bogen op een heel indrukwekkende lijst van ‘Grote Kunstenaars’. De grootste, dat zijn er drie, of eigenlijk vier: de drie broers of ‘gebroeders’ Van Lymborch en daarbij hun oudoom Jan of Johan van Maelwael. We spreken van de late middeleeuwen. Er is een bescheiden museum te hunner gedachtenis in de Burchtstraat. Dat staat op de originele kelder uit 1390. Alleen die ene muur, die was toch wel storend. Daar wordt nu wat aan gedaan.
Als op 11 en 12 september het Gebroeders van Lymborch Festival weer losbarst met tal van festiviteiten en optochten in middeleeuwse sferen, gedragen door honderden vrijwilligers die zich met veel liefde en toewijding hullen in nagemaakte middeleeuwse kledij, zal het wel af zijn: decoratieschilder Ceciel Naalden schildert namelijk op dit moment een trompe-l'oeil (bedrog voor het oog) op de lelijke bakstenen muur die in de vijftiger jaren dwars in de middeleeuwse kelder gebouwd is om het pand van C&A te stutten. Er zijn in Nijmegen veel middeleeuwse kelders, en soms zijn er zelfs nog oudere fundamenten te vinden, bijvoorbeeld de delen van een romeinse verdedigingswal en villa die in museum De Bastei ondergronds te zien zijn. Bovengronds heeft Nijmegen niet heel veel oude gebouwen. Een gevolg van verkoopwoede in de 18de eeuw, toen de grote burcht op het Valkhof gesloopt werd om de stenen te verkopen, en van het Amerikaanse vergisbombardement in de Tweede Wereldoorlog. En ook van afbraak, sanering-, en wederopbouwbeleid van opeenvolgende gemeenteraden in de afgelopen eeuw.
Onnavolgbaar vaardig
Maar deze kelder is wel heel bijzonder. Er stond een waarschijnlijk stenen huis op dat gebouwd werd door Willem en Herman Maelwael, decoratieschilders met veel werk voor de hertog van Gelre die toen hof hield op het Valkhof. Willem is de vader van Johan Maelwael, die met name in Parijs uitgroeide tot een van de eerste grote Nederlandse schilders. En van Mette van Lymborch, een begenadigd textielkunstenares en moeder van de broers Paul, Johan en Herman van Lymborch, die eeuwige roem vergaarden in dienst van de hertog van Bourgondië en na diens dood van de hertog van Berry, met hun onnavolgbaar vaardige boekschilderkunst. De vroeg aan de pest overleden broers verluchtigden gebeden- en getijdeboeken van de allerhoogst geplaatsten van hun tijd met adembenemend levendige en kleurrijke schilderingen en tekeningen.
Historische kelder
Van Maelwael of de gebroeders is geen enkel origineel werk permanent in Nijmegen te zien. Het meest tastbare van hun leven is de kelder aan de Burchtstraat. Bezoekers van het Gebroeders van Lymborchuis mogen het bekijken nadat ze de bescheiden tentoonstelling doorlopen hebben en eventueel een video gezien: dikke bakstenen muren en gewelven brengen de geschiedenis dan toch weer onverwacht dichtbij. Er loopt een stenen trap richting Burchtstraat, mogelijk wordt die ingang ooit nog eens ontsloten. En de kelder is ooit, waarschijnlijk in de 15de eeuw, in tweeën gedeeld, toen het ambachtsatelier en woonhuis erboven tussen twee verwanten werd verdeeld.
Vaardig bedrog
Alleen die brute bakstenen muur, die onhandig in de tweede kelder staat, dat was echt geen gezicht en doet afbreuk aan de ervaring. Daarom wordt die nu door Ceciel Naalden, van het gelijknamige decoratieschilderbedrijf in Nijmegen, met imitatietechnieken in dezelfde staat als de andere muren gebracht: oud, beschimmeld, beschadigd, bladderend. Aan de ene kant kun je discussiëren of zo’n ‘bedrog van het oog’ wel thuishoort in een historische kelder. Aan de andere kant doet Naalden precies waar de Maelwaels en Van Lymborch groot zijn geworden: schilder- en decoratiekunst.
Het Gebroeders van Lymborch Festival is op zaterdag 11 en zondag 12 september op verschillende locaties in Nijmegen.
