Oddstream 2014

Afgelopen weekend ging de derde editie van Oddstream Festival in de Lindenberg van start. Het festival voor kunst, technologie en design biedt een expositie van zestien werken en er zijn dagelijks workshops en andere evenementen. Oddstream is nog tot en met 24 augustus en biedt iedere dag gelegenheid tot ontmoeting. Volgens de makers draait deze editie om “de spanning tussen rust en prikkels” en word je als bezoeker meegenomen op “een ontdekkingstocht”. Buiten de Lindenberg zijn er ook op enkele andere plekken in de stad ingrepen te zien. Extrapool biedt een toepassing voor je mobiele apparaat die gedurende het festival je door Nijmegen voert in een collage van geluiden gebonden aan plekken in de stad.

De ontvangst bestaat uit een drietal sculpturale werken onderweg naar de binnenplaats van de Lindenberg en het zomerterras, met links daarvan het Tech Lab, waar bezoekers kunnen leren over toegepaste technieken en je bijvoorbeeld een minirobot kunt bouwen van een tandenborstel. De expositie voert via de ontvangstruime verder door het labyrinth van de Lindenberg. Op deze ‘ontdekkingstocht’ word je voortdurend bevestigd in de gedachte, dat de Lindenberg met alle trappen, gangen, hoeken en deuren nooit is bedacht als expositieruimte. Het is even zoeken tussen alle bakstenen, maar soms wachten je daar kleine verrassingen.

De expositie in de Lindenberg bestaat uit zestien kleinere en grotere installaties met veel visuele en vaak elektronische effecten. Sommige werken zijn vooral sculpturaal en mechanisch, zoals ‘Signals from the Limit‘ van Andrej Koruza, een tapijt van steentjes dat achter door een mechaniek op wisselende punten naar buiten gedrukt wordt en de toeschouwer de indruk geeft van een verandering door zijn of haar aanwezigheid. ‘Selfdistraxe’ is een mechanische installatie van Art van Triest, een machine die met iedere klap van de bijl op een stuk boom instabieler lijkt te worden. Het geweld van iedere klap lijdt onherroepelijk tot de ondergang van het kunstwerk.

Een andere categorie werk is zowel sculpturaal als audiovisueel van karakter, zoals de ‘Magic Cave’ van van Ksinelja Pankratova en Vladimir Grafov, een installatie van elektronisch geluid in een kleine ruimte met gaas aan het plafond dat door twee laserprojectoren verandert in een boeiend spel van lijnen en kleuren. In ‘Quintetto’ van het Quiet Ensemble zwemmen vijf goudvissen in vijf smalle en hoge aquaria die geluid in de ruimte veroorzaken. Het is wonderlijk om te zien hoe de vijf diertjes in hun individuele gevangenis toch tot één symfonie kunnen komen. ‘Biophonic Garden’ van Sebastian Frisch nodigt bezoekers uit te luisteren naar gedestilleerde geluiden van de ruimte onder de wortels van planten die in een rek in een bak zijn gemonteerd.

Een derde categorie is interactieve media. In ‘Versum II’ van Tarik Barri en Marleen Visser kunnen twee gebruikers via een joystick zichzelf bewegen door een grafisch landschap geprojecteerd op twee schermen en tegelijkertijd de ruimte vult met muzikale, elektronische geluiden. ‘The Mist’ van Jacob Hoving en Ingo Valente geeft gebruikers gelegenheid hun persoonlijke sociale netwerken grafisch weer te geven als een wolk van data die vanuit verschillende hoeken in- en uit kunt zoomen. In ‘Bohm’ van Monobanda kun je in alle rust een driedimensionale weergave van een boom laten groeien. De snelheid van de computer en het wonder van het zaadje dat uitgroeit tot een kunstwerk van de natuur wordt zo teruggebracht tot een huiskamertafereel, waarin je vanuit de luie stoel met een paar knopdrukken althans voor jouw idee enorm veel kunt veroorzaken.

Bovenin het centrale trappenhuis van de Lindenberg heeft de Nijmeegse fotograaf Rob Mellink een opstelling gemaakt om voorbijgangers te vragen een foto van hen te maken, terwijl zij een selfie maken. Hij zelf maakt zijn portretten met een analoge camera en weet nog niet wat hij precies met deze opnamen zal gaan doen. Die behoedzame houding is in schril contrast met de vanzelfsprekendheid waarmee tegenwoordig zelf- en groepsportretten in tijdelijke omstandigheden met miljoenen tegelijk dagelijks de wereld in worden geslingerd. Een verdieping lager staat ‘secret.rar’, een houten sculptuur van een aantal kisten met het opschrift ‘do not open’. De extensie .rar staat voor een compressiemethode waarmee data worden samengeperst tot een digitaal archiefje. Het is erg verleidelijk om toch stiekem te kijken wat er in de kisten zou zitten, zo lieten enkele bezoekers blijken.

Het is verder een beetje zoeken naar artistieke, kritische statements en samenhang in de presentaties van Oddstream. Het ervaren van audiovisuele effecten mag voor veel bezoekers voldoende zijn voor een beleving, voor de wat kritischere en ervaren bezoeker aan festivals voor media en kunst ontbreekt het aan prikkelende en originele inhoud. Er is te weinig aandacht voor de ruimte tussen de individuele werken, die je als bezoeker helpt deel te worden van de genoemde ontdekkingstocht. Nu is de Lindenberg een lastig gebouw en eisen sommige werken meer ruimte dan ze kunnen krijgen. Veel van deze kunstvormen ontstaan vaak in industriële omgevingen, waarin ze ook beter tot recht komen. Een kunstwerk dient de ruimte over te nemen, de ruimte deel te laten worden van het werk en samen met de toeschouwer deze te bezetten.

Buiten de numerieke bewegwijzering krijg je weinig het gevoel dat je begeleid wordt van het ene werk naar het andere, een absolute voorwaarde voor een geslaagde architectuur van een tentoonstelling. Het begeleidende boekje van Oddstream bestaat vooral uit korte, wervende teksten over de werken, die suggereren dat alles betovert en je niets mag missen, maar over het wezen van de werken en de onderliggende motieven wordt weinig prijsgegeven. Het is ook jammer dat er weinig informatie over de deelnemende kunstenaars is. Een geïnteresseerde bezoeker is altijd benieuwd naar waar kunstenaars vandaan komen, waarom ze doen wat ze doen, wat ze hiervoor hebben gedaan en nog meer van plan van zijn. Aan die reis zouden ik en met mij veel bezoekers ontzettend graag willen deelnemen, omdat veel individuele artistieke intenties dat waard zijn.