Is het een teken van de huidige tijdgeest dat Perfect Days, de nieuwste film van Wim Wenders, bij velen een gevoelige snaar raakt? In feite is het een niemendalletje, en dat bedoel ik geenszins badinerend. De film kabbelt voort, gedetermineerd als die is door de dagelijkse routines van zijn bescheiden hoofdpersonage, meneer Hirayama, inwoner van Tokio. Zijn taak bestaat uit het schoonmaken van een groot aantal openbare toiletten, ontworpen door gerenommeerde architecten.
Hirayama is het doodgemoedereerde type. Hij kijkt vaak omhoog, en met zijn analoge fotocamera probeert hij de schittering van licht en schaduw te vangen, bijvoorbeeld van de boombladeren als hij van zijn lunch geniet in het park. Hij praat nauwelijks, en een jonge collega zegt tot hem: Ik weet niet eens hoe je stem klinkt. Als hij niet fietst, maar in zijn busje rijdt, speelt hij cassettebandjes af van jaren zestig en zeventig muziek: Patti Smith, Lou Reed, Van Morrison, Otis Redding. Deze cassettebandjes, die tot zijn verbazing verduveld hip blijken in Japan vandaag de dag, representeren het duidelijkste een anti-digitale tendens bij Hirayama. Hij probeert het hectische leven in de grote stad in alle rust te ondergaan. Aan het slot van de film zingt Nina Simone ‘Feeling Good’: Hirayama is domweg gelukkig met zijn kalme bestaan, of moet ik zeggen, hij is blij dat hij zijn bestaan zo kalm kan inrichten. In die kwaliteit, of die gewoonte, schuilt waarschijnlijk de aantrekkingskracht van Perfect Days: hier is een man, zonder ambitie, zonder idealen, die met zijn beperkte middelen een tevreden mens is, vrij van stress: boekje lenen en pas een nieuwe halen als die uit is.
Perfect Days (Wim Wenders, 2023)
Veilige cocon raakt gevoelige snaar
Hoe aantrekkelijk ook, deze film over Hirayama’s leven is ietwat verraderlijk, omdat hij zich onttrekt aan allerhande sociale beslommeringen. Zijn deelname aan de maatschappij is keurig afgebakend en ingeperkt: hij doet zijn werk, en dat is het wel zo’n beetje. Maar wie zich afsluit, verliest de grip op de wereld; die is overgeleverd aan de haaibaaien en de patjepeeërs om ons heen. Geen spoor van dit soort typen in Perfect Days, waardoor het leven van Hirayama in een regelmatige cadans kan blijven verlopen. Dat maakt het bestaan wel zo overzichtelijk en aangenaam, maar het is ook weinig realistisch. Wij zouden allemaal wel in zo’n veilige cocon willen leven – vandaar die ‘gevoelige snaar’ bij de filmbezoekers – maar krijgt de film daardoor niet een wat al te sterk aangezette utopische dimensie?
Perfect Days (Wim Wenders, 2023)
The Old Oak – noodzakelijke film
Voor de goede orde, zo’n blijmoedige insteek is een goed recht van een film, zeker als het iets fraais oplevert, maar het is ook een vorm van ‘oogkleppencinema’. Ik had Perfect Days graag in mijn armen willen sluiten, maar de film was te veel gaan wringen, misschien wel door deze ‘onzekere tijden’, waarin we, zo hoorde ik cabaretier Pieter Derks zeggen, ‘ons hebben uitgeleverd aan de winnaars van het kapitalisme’, die alle ellende elders hebben weten te parkeren waardoor een cynisch geworden populatie ‘valt voor de schijnzekerheid van het fascisme’. En precies dat maakte het moment van uitbreng van The Old Oak, van de nu 87-jarige Britse regisseur Ken Loach, zoveel gelukkiger dan die van Perfect Days. Het was zeker niet Loachs beste film, maar wel een voor dit moment – tja, hoe zal ik het noemen – noodzakelijke film.
The Old Oak (Ken Loach, 2023)
Loachs films op ongenadig hoog niveau
Normaal kan het wat treurig klinken als het absolute meesterwerk van een filmmaker in een grijs verleden is gemaakt. Loach maakte in 1969 zijn tweede speelfilm Kes over het jochie Billy in een mijnstreek die het in alles tegen zit en daarom weinig perspectief heeft, behalve dat hij de torenvalk Kes weet te trainen. Als zijn broer hem vraagt geld in te zetten op een bepaald paard, vangt hij op dat dit paard zo laag staat ingeschaald dat Billy, hongerig als hij is, het geld aan fish and chips uitgeeft. Het vermeend kansloze paard wint onverwachts en zijn broer neemt wraak op de valk om de misgelopen grote som geld. Het is allemaal treurig, maar o zo prachtig gemaakt, en ingebed in een hardvochtig, sociaal milieu. Hoewel Loach Kes niet meer geëvenaard heeft, is de Brit op ongenadig hoog niveau films blijven maken, waarbij de tragische films over personages die vermalen raken in ‘het systeem’ het meest imponeerden. Denk aan recente titels als I, Daniel Blake (2016) over een bouwvakker die na een hartkwaal in een bureaucratische molen terecht komt, of aan Sorry We Missed You (2019) over de pakketbezorger die aan de valse lokroep gehoor heeft gegeven vanaf nu eigen baas te zijn. De ‘vrijheid’ van de zzp'er is een illusie, onderworpen als de bezorger is aan van hogerhand toebedeelde routes, strikte tijden en de noodzaak om eigen deugdelijk vervoer te regelen. Maar met The Old Oak maakte Loach een film met ‘hartverwarmende’ wending, om die typische recensententerm te gebruiken. De problematiek in een voormalig Noord-Engels mijnstadje wordt blootgelegd: alles is verpauperd geraakt en de waarde van de woningen is flink gedaald. Bovendien zien de lokale bewoners met lede ogen aan dat er Syrische vluchtelingen worden gehuisvest, en ze uiten hun ongenoegen in de enige openbare plek die nog van ‘hun’ is: de kroeg van TJ. Maar TJ weigert mee te gaan in hun geklaag, hoezeer hij daarmee het risico loopt op verlies aan klandizie. 
The Old Oak (Ken Loach, 2023)
Gemaakt om op te beuren
Wij komen te weten dat TJ twee jaar eerder op het punt stond zelfmoord te plegen, maar ervan werd weerhouden door een hulpeloos hondje. Nu probeert hij de Syriërs bij te staan en wellicht onderneemt hij een dergelijke poging omdat hij zelf op het absolute nulpunt heeft gestaan. Oftewel, TJ kan als anker in de film fungeren, juist omdat hij de bodem van het bestaan aan den lijve heeft ervaren en niet meer aan luxe hecht. Hij neemt het initiatief om de buurtbewoners te voeden omdat niemand zo’n bodem verdient: met elkaar eten moet, net als in de mijnwerkersdagen, leiden tot solidariteit, tot gemeenschapszin. Op weg daar naartoe zet The Old Oak misschien wat te snelle stappen en oogt die wat naïef, maar kom op, Loachs film is zichtbaar gemaakt om op te beuren.
The Old Oak (Ken Loach, 2023)
Herwaardering begrip solidariteit
Ik las dat men bij GroenLinks woorden als solidariteit en gemeenschapszin wat ouderwets vond klinken en men te huiverig is geworden om ze nog te gebruiken. En ja, misschien zijn die termen wat versleten, maar zie het mild-utopische The Old Oak, en denk: wat zou het. In deze duistere tijden, is het meer dan welkom dat Loach geprobeerd heeft om wat stof van het begrip solidariteit af te blazen.
Is hoop obsceen? zo vraagt de Syrische Yara zich in de film af. Misschien wel, maar het kleine, particuliere geluk in Perfect Days is misschien nog wel obscener.
