Het was natuurlijk ijdele hoop om te denken dat een Nederlandse film, die er bij vlagen als een Pedro Almodóvar-film uitziet, ook qua niveau een Almodóvar-film zou zijn. En dat is niet alleen vanwege een verschil in taal – in Treat Her Like a Lady van Paloma Aguilera Valdebenito, vanaf morgen te zien in LUX, horen we al na een paar minuten ‘godverdomme’ als Sandra (‘Sisi’) Stevens een brief van de deurmat grist. Overigens is de tweede langspeelfilm van de 44-jarige Amsterdamse niet eens zo onverdienstelijk maar hij is ook niet helemaal gelukt.
Van Valdebenito’s vorige film Out of Love (2017) herinner ik me niet meer zo veel, maar gelukkig had ik er ooit over geschreven – in het Engels – dus daar put ik nu uit. Die film draait om de onstuimige liefde tussen de Griekse Varya en de Russische kok Nikolai, maar hun hartstocht kan pardoes uitmonden in een ruzie of zelfs een vechtpartij. Hun conflicthaarden zijn futiel. Zo is Varya dolblij om zijn heerlijke chili te proeven, maar het eten brandt in haar maag. Hij vindt het een doodzonde dat zij Parmezaanse kaas op haar pizza met garnalen doet. Wanneer ze denkt dat zijn gerechten haar dik maken, richt ze uit frustratie een kleine ravage aan in de keuken.
Als Varya in een goed humeur is, verandert ze het appartement in een romantische plek door het te versieren met hartvormige ballonnen. Tot haar woede komt Nikolai niet terug uit de bar, en daarmee raken we aan wat hij zijn ‘grootste angst’ noemt: dat zijn gedrag uit de hand loopt als hij te veel drinkt. Volgens haar botsen zij zo vaak omdat de chemie tussen hen te sterk voor haar is: ‘Alles draait om jou,’ zegt ze. Tijdens een ruzie breekt hij haar oogkas, wat leidt tot hun definitieve breuk.
Om de verstikkende impact van een te gepassioneerde relatie te benadrukken, staat de camera het grootste deel van de tijd heel dicht op hen, alsof er geen andere personages in de buurt zijn, alleen zij tweeën. Als Nikolai en Varya veel bewegen, doet de camera dat ook en maakt daarbij nauwelijks onderscheid tussen vrijen of een ruzie. Het hectische camerawerk bevestigt dat een vurige liefde kan omslaan in diepe haat en omgekeerd: wat je ontroert, kan je ook gaan irriteren – net zoals het camerawerk de kijker zowel energie kan geven als kan vermoeien.
Vier tandenborstels
Aangezien Out of Love een scheut adrenaline in zowel verhaal als cinematografie aanboort, is er een connectie tussen vorm en inhoud. Hoe zit dat bij Valdebenito's Treat Her Like a Lady? Sandra woont in een appartementje in Amsterdam, met twee jonge dochters, Harrie en Stella. William, vader van haar tweede kind, woont officieel in Den Helder en is vaak op zee om vis te vangen. Op een dag staan twee mannen aan de deur, die menen dat zij bijstandsfraude pleegt, omdat zij met William zou samenwonen. Ze gaan in huis controleren, en zien vier tandenborstels en vinden mannenondergoed in de wasmand.
De controleurs confronteren haar met een truc: om de indruk te vermijden dat William te veel nachten bij haar doorbrengt, parkeert hij zijn auto een paar straten verderop, in de Schaapherderstraat. Sandra reageert verbouwereerd, en is zeer ontstemd als blijkt dat een andere vrouw in het spel is, bovendien nog zwanger ook. Sandra is niet vergevingsgezind jegens William, en instanties zijn dat evenmin naar haar toe, waarna het gezin uit huis wordt gezet. Ze komen onder de hoede van een crisisteam Jeugdzorg en krijgen noodopvang op een verdieping van een hotel, met allemaal anderen, veelal moeders met jonge kinderen. Valdebenito’s film draait erom hoe Sandra het probeert te rooien met haar dochters in die hotelkamer en hoe William pogingen onderneemt haar terug te winnen.
Dardenne-broers
Het verhaal ademt een ‘lagere klasse’-ellende die vergelijkbaar is met een film van de Waalse Dardenne-broers. Hun camerawerk is doorgaans claustrofobisch, waardoor een film als Rosetta (1999), indertijd winnaar van de Gouden Palm in Cannes, zo’n beklemmende impact maakte. Valdebenito kiest een stijl die daar welhaast haaks op staat, en ook dat heeft een logica. Sandra probeert haar kinderen ervoor te behoeden dat ze besef hebben van hun mistroostige situatie. Iedere keer wendt ze voor dat hen iets bijzonders overkomt.
Komen er politieagenten aan de deur, dan zegt ze tot haar kroost: ‘Kijk eens naar die uniformen’, alsof zij de agenten heeft laten komen zodat haar dochters hen van dichtbij kunnen bekijken. Als ze hun huis moeten verlaten, maant ze de kinderen om snel hun koffers te pakken, want ze gaan op vakantie naar een echt hotel. Dat de film zo rooskleurig is aangekleed, met felle kleuren tot aan de huissleutels aan toe, komt omdat Sandra het universum aan haar kinderen zo rooskleurig mogelijk voorspiegelt.
Hoe prominent de twee dochters ook zijn, Sandra is het onverbiddelijke middelpunt van de film, en daar wringt de keus voor het buitenissige production design. Sandra heeft idyllische scènes met de kinderen (naar het zwembad, naar de schoonheidssalon met sushi als ze een keer wel geld heeft), maar veel in haar bestaan is ook naargeestig, en dat weet ze zelf maar al te goed. Buiten het zicht van de kinderen voert ze vervelende gesprekken over de huisregels in het hotel; ze laat een kies met een gouden kroon trekken om het goud te verpanden.
Sandra’s gespletenheid
Gezien haar eigen achtergrond heeft Valdebenito gemeend om haar schets van de lagere klasse op te fleuren. Zelfs de drie oudere ras-Amsterdamse vrouwen, die recidivist Harvey-de-winkeldief op vriendschappelijke wijze uitzwaaien als hij door de politie wordt meegenomen, zien er picobello uit. Op die manier contrasteert Treat Her Like a Lady met de grauwheid van reguliere ‘sociale probleem’-films van bijvoorbeeld de Dardenne-broers. Maar had het kleurenpalet niet beter afwisselend kunnen worden ingezet om sterker een kloof te articuleren: flamboyant wanneer scènes gefilterd worden via de perspectieven van de dochters; meer ingetoomd zodra we losraken van hun visie. Op die manier zouden we nadrukkelijker Sandra’s gespletenheid ervaren. Als ‘volhouder’ William zijn auto op de lege parkeerplaats heeft staan, oogt dat best vrolijk, maar dat Sandra daar allerminst van gediend is, maakt ze via een enorme gettoblaster duidelijk aan de schuinsmarcheerder.
Als in Out of Love vorm en inhoud met elkaar strookten, dan leiden Valdebenito’s formele keuzes in opvolger Treat Her Like a Lady ertoe dat niet alleen de leefwereld er voor de kinderen redelijk beloftevol uitziet (ze spreken over de ‘mooiste vakantie ooit’), maar lijkt het alsof de positie voor Sandra zelf florissant is. De zwakke stee van de film is dat wij weten dat zij die illusie allerminst heeft, en daarmee ‘vertellen’ de kleuren een ander verhaal dan het feitelijke verhaal. Zo’n (ironische) tegenstelling kan in bepaalde gevallen goed werken, maar hier is het effect vooral dat het de troosteloosheid van haar situatie dreigt te bagatelliseren.
In feite is Sandra twee vrouwen: een die uit alle macht probeert om eindjes aan elkaar te knopen (schoonmaakadresjes, garderobebaantje, keukendienst) en een die voor het oog van haar kinderen de beste moeder wil spelen. Voor die tweede rol wordt ze ook beloond door de onvoorwaardelijke affectie van met name haar jongste kind. Maar de formele keuzes zijn te stationair om het verschil in die rollen te beklemtonen.
Vuile huichelaar
Almodóvar hanteert in het gros van zijn films een uitbundig kleurgebruik, maar in zijn oeuvre is een verhaal als zodanig doorgaans tot in het extreme doorgetrokken, zoals u binnenkort kunt zien als Volver (2006) in LUX Rewind draait (op zondag 14 juni), met een lijk in een vrieskist en (de suggestie van) geestverschijningen. Als er daarentegen al bizarre scènes in Treat Her Like a Lady zijn, dan zijn het overwegend losse episodes met een anekdotische waarde en staan ze op zichzelf: denk aan de vrachtwagen die per ongeluk broden over de snelweg voor hun appartement strooit. Anders dan Volver dat naar een magisch-realisme neigt, blijft Treat Her Like a Lady te zeer geworteld in een realisme om de extravagante stijl helemaal te rechtvaardigen.
Overigens zingt William aan het begin van de film een lied waarvoor wijlen Annie M.G. Schmidt de tekst heeft geschreven: ‘Ik zou je ’t liefste in een doosje willen doen’ werd indertijd door wijlen Donald Jones gezongen in de televisieserie Pension Hommeles (1959). Mocht u twijfelen of u naar Treat Her Like a Lady wil gaan, dan helpt u dat misschien over de streep. Of misschien houdt u meer van Vuile huichelaar (1988) van Renée de Haan, want een versie van dat nummer vormt een hoogtepunt in de film.
Getagd onder
