Onze columnist Ted Chiaradia was enige tijd weg, maar gelukkig is hij er weer en laat hij – die in een vorig leven de directeur was van een filmhuis – met zijn persoonlijke bespiegelingen ook deze keer zijn licht schijnen op het culturele aanbod.
De Vlaamse tv zendt deze weken een meer dan interessante documentaireserie uit over Mobutu, de voormalige heerser van Zaïre, voorheen Belgisch Congo. Blijkbaar actueel, want nog niet zo lang geleden zag ik in LUX Soundtrack to a Coup d’Etat. Een fenomenaal muzikaal essay over de reconstructie van de onafhankelijkheidsstrijd van Belgisch Congo en de moord op de democratisch gekozen premier Patrice Lumumba in 1961. Archiefbeelden ritmisch gemonteerd onder de beste jazz van dat moment. Heel terloops komt het beroemde surrealistische schilderij Ceci n’est pas une pipe (dit is geen pijp) van René Magritte voorbij in de film. De realiteit in een ander kader plaatsen, daar ging het de surrealisten van toen om. Je ziet een afbeelding van een pijp, maar het is natuurlijk geen echte pijp. Slechts een beeld van onze verbeelding.
En juist die gedachte kwam bij mij op na het zien van Babygirl van Halina Reijn. Ik zal jullie het vellen van een inhoudelijk oordeel over de film besparen; heb de film, in tegenstelling tot onze Peter Verstraten, ook slechts één keer bekeken. En als oude boomer zou ik het ook niet meer durven, mijn kijk op ‘Frauenthemen’ is daarvoor onvoldoende. Op z’n Halina’s ben ik natuurlijk ook te veel die ‘gezellige linkse VPRO-hetero’, alhoewel gezellig…
Persoonsverheerlijking
Wel wil ik er fijntjes aan toevoegen dat er in het buitenland heel normaal gereageerd wordt op Babygirl. De recensenten van The Guardian, toch een kwaliteitskrant, waarderen de film slechts met twee sterren en ook onze zuiderburen honoreren zuinigjes. In vergelijking maken we het in ons landje wel erg bont. Een ware persoonsverheerlijking lijkt er gaande rondom de Heilige Halina. De filmjournalisten gaan stuk voor stuk voor de bijl door haar mooie praatjes. Alsof ze letterlijk gedomineerd willen worden door deze beginnende filmregisseur. Onwillekeurig doemt het beeld op van de Big Tech oligarchen die door de knieën gaan voor een beeld van Trump, de cartoon van Ann Telnaes die The Washington Post onlangs weigerde te plaatsen.
Pieter Klok, hoofdredacteur van de Volkskrant spant wel de kroon met zijn lofzang: ‘Ik ken weinig films waar je zoveel verschillende meningen over kunt hebben. Alleen daarom al moet de film als een geslaagd kunstwerk worden beschouwd.’ Zijn eerste paladijn, filmcriticus Bor Beekman moest de film wel bekronen met een 5 sterren recensie: ‘slim script, weergaloos acteerwerk: Halina kiepert haar hele rugzak leeg.’
En laat dat nu net het probleem zijn, zou ik eraan toe willen voegen. Een puzzeldoos aan ideetjes, plaatjes, muziekjes, verlangens, kitsch en trauma’s worden over je heen gekieperd zonder ook maar enige coherente lijn. Als kijker ervaar je geen drama, geen verontrusting, geen pijn, de film gaat uit als nachtkaars. Wat overeind blijft, en dat is meesterlijk gedaan, is het beeld van Reijn als de overtuigende regisseur. Tegenwoordig speciaal uitgedost met zo’n grote cineastenbril lijkt ze te willen zeggen: Ik beheers het vak, heb over alles nagedacht, ik beschik, ik domineer. En ja, dan komt het: ‘Ik heb vanzelfsprekend alles voorgespeeld voor Nicole Kidman.’
De vergelijking met Ceci n’est pas une pipe, Hallina verbeeldt een illusie, ze is geen filmregisseur, ze speelt het, en dat kan ze uiteraard als de beste. Op een grootse manier manipuleert ze en heerst ze over het journaille dat smachtend aan haar voeten ligt, als ondergeschikten. Onwillekeurig zou je gaan denken dat we bijkans een nieuwe David Lynch in ons midden hebben. Maar het is allemaal verbeelding, tot aan haar modieuze grote bril toe; brillencinema!
Afrekening?
Of hier misschien sprake is van een afrekening? Geenzins! Halina Reijn beschouw ik als de grootste actrice die Nederland heeft. Haar laatste performance La Voix Humaine uit 2021 staat voor altijd in mijn herinnering gegriefd. Maar zij kan me niet verlokken om een tweede keer Babygirl te zien.
Dat doet wel haar zwarte evenknie, Romana Vrede, ook een spraakwaterval die de darling van menig talkshowtafel was, een persoonlijkheid, een groot actrice die ook gestopt is en een tweede carrière als regisseur startte, alleen dan bij Toneel Rotterdam. En zeer overtuigend deed ze dat met The Story of Travis. Ik schreef er vorige week al over. Een voorstelling over haar eigen geschiedenis, haar demonen, haar pijn. Ongetwijfeld zal er nog meer volgen van haar als regisseur, urgent theater vol passie en soul. Theater dat we allemaal zouden moeten zien, ook in Nijmegen. Vorige week nog in onze schouwburg. Een goede ontvangst, maar tot mijn verbazing toch niet uitverkocht. Nijmegen heeft weer wat gemist, maar ja, wij houden blijkbaar meer van palaveren over de bevrijding van de vrouw. En is het nu Babygirl of toch Babyboy?
The Wind
Waar ik ook voor de tweede keer naar toe ging, en meer dan terecht, is het Nederlands Silent Film Festival in Eindhoven afgelopen weekend. Films van en met ‘vergeten vrouwen’ uit de begintijd van de cinema. Toen al veel meer aanwezig zonder dat wij het wisten, zonder dat wij er aandacht voor hadden. Het hoogtepunt was ongetwijfeld The Wind uit 1928 van Victor Sjostrom met de absolute ster van toen Lilian Gish in de hoofdrol, begeleidt met livemuziek. Deze zomer zag ik de film al in de openlucht op het grote plein in Bologna. Het was een windstille avond en toch voelden we allemaal de wind letterlijk in broek en blouse tekeergaan. Zo werkt de verbeelding van echte cinema, van echte kunst. Dit is geen Pijp, maar wel echte filmkunst, The Wind.
