In ‘De vouwen van Hendrik de Jong’ duikt de Nijmeegse schrijfster en onderzoeker Steffie van den Oord in het gevoelsleven van de slachtoffers van de ‘Nederlandse Jack the Ripper’. Ook in dit boek weet ze de historische gebeurtenissen heel dichtbij te brengen.
Het oeuvre van historica, letterkundige en journalist Steffie van de Oord, dat inmiddels 11 boeken omvat, valt in twee delen uiteen: interviews met zeer oude mensen zoals in ‘Eeuwelingen’, ‘Honkvast’ en ‘Nieuwe Eeuwelingen’ en boeken over waargebeurde geschiedenissen, zoals ‘Westerbork Girl’ het in het Nijmegen van de pruikentijd spelende ‘Vonk’ en ‘De gebroeders B.’ over een Brabantse roversbende. Vaak staat misdaad en doodslag aan de basis van haar verhalen, zoals in de bundel ‘De vrouw met de bijl’, over een aantal amokmakende vrouwen in de achttiende tot en met de twintigste eeuw. De schrijfster doet altijd nauwgezet onderzoek in kadasters, krantenarchieven en politiedossiers en laat zich ook altijd goed op de hoogte stellen door specialisten zoals wapenkundigen, paarden- en koetsenkenners, kenners van historische kledij en wat niet al meer.
Literatuur geef slachtoffers een gezicht
Ondertussen staat ze zichzelf toe om het beeld dat oprijst uit al die documentatie in te kleuren, beschrijvingen te geven van gedachten en gevoelens van haar personages. Ze maakt de geschiedkundige feiten ‘literair’, de geschiedenissen invoelbaar. In het geval van De vrouwen van Hendrik de Jong is dat ook het recept. Ze wil vooral de slachtoffers (of: vermeende slachtoffers, De Jong is nooit veroordeeld voor de dood en verdwijningen die alleen hij op zijn geweten kan hebben) een gezicht geven.
Noodlottige afloop
Het boek beschrijft gebeurtenissen met verschillende vrouwen in een aantal episodes, soms met meerdere jaren er tussen, die zich eind negentiende-eeuw afspeelden. Hendrik De Jong moet een ongrijpbare, enigmatische en hoogst manipulatieve man geweest zijn. Van zeer eenvoudige komaf legde hij zich toe op het beroven en bedriegen van mensen, met name jonge vrouwen uit de lagere burgerij. Hij deed dat in Nederland, Engeland en België. Door zich voor te doen als welgesteld en goed opgeleid, met een veelbelovende carrière en uitzicht op een erfenis nam hij de vrouwen en hun familieleden voor zich in. In veel gevallen met noodlottige afloop.
Zelfstandige vrouwen
Van den Oord heeft het dit keer deels gemakkelijk gehad, over deze ‘Nederlandse Jack the Ripper’, die deels in dezelfde wijk, Whitechapel, als de beruchte Engelse seriemoordenaar actief was, werd indertijd al veel in kranten geschreven. En er zijn rechtbankverslagen en getuigenverklaringen van vrouwen die het na kunnen vertellen. Maar wat nergens beschreven staat is hoe de jonge vrouwen zich gevoeld moeten hebben. Waarom lieten ze zich inpalmen door deze schichtige man met zijn bijna witte ogen?
Van den Oord tekent hen scherp, als zelfstandige vrouwen met emoties, verlangens en een eigen wil en maakt invoelbaar hoe het iedereen zou kunnen overkomen om zo bedrogen en verraden te worden.
Raamverteling in Amerika
De roman is spannend, zowel de dader als de slachtoffers blijven je intrigeren. Van den Oord heeft een stijl die heel toegankelijk is en steeds net iets in haar zinnen en woordkeuze blijkt te kunnen leggen dat het tijdperk van de stoomboot en de treinen dichterbij weet te brengen. Qua constructie vallen twee dingen op: de raamvertelling, die zich in Amerika afspeelt, is wel begrijpelijk, mede vanwege de bizarrre afloop, maakt het boek ‘rond’, maar is ook het zwakste deel. En middenin het boek speelt zich een rechtszaak af die op een ontknoping lijkt. Als het verhaal zich daarna in een andere stad, met nieuwe personages, weer voortzet duurt het even voordat de raderen weer gaan draaien. Ook hier is de keuze uit geschiedkundig perspectief te begrijpen en je wordt snel genoeg weer meegesleept.
‘De vrouwen van Hendrik de Jong’ wordt uitgegeven door Querido en op zaterdag 13 mei gelanceerd in boekhandel Dekker van de Vegt. Vanaf 9 mei is het boek via alle reguliere kanalen te koop.
