Er zijn van die locaties waar je regelmatig langskomt en geen weet hebt wat er achter schuil gaat. In Lent is zo'n plek: een oprit leidt naar een enorm kassencomplex dat zich uitstrekt achter de rijtjeshuizen van de Begoniastraat. Hier is muziektheatergroep BOT neergestreken en druk aan het repeteren voor de voorstelling Het Geluid van Glas, die half april zal worden uitgevoerd. Ugenda nam een kijkje en sprak met twee van de makers, Job van Gorkum en Tomas Postema.
Terwijl Tomas koffie zet, leidt Job me door de kassen. Het gigantische complex, dat eigendom is geweest van drie broers, staat al een paar jaar leeg. Her en der ligt glas op de grond. 'Dat hebben we zelf gedaan. Voor onze veiligheid hebben we de kapotte glasplaten van het dak losgetikt, voordat ze vanzelf naar beneden zouden vallen.', zegt Job.
Via het oude nu roestige ketelhuis, komen we in een deel van de kassen dat is overwoekerd door planten. Het geeft een enorm vervreemdend effect: midden in een woonwijk een soort oude ruïne. Het is een prachtig gezicht.
Midden in de kas staan we plots bij een zwembad. 'Een van de broers had reuma en heeft dit zwembad laten bouwen. Hij heeft er niet lang gebruik van gemaakt: toen het klaar was kwam hij er al snel achter dat de stookkosten vele malen hoger waren dan een abonnement op het openbare zwembad.'
De voorstelling Het Geluid van Glas is de tiende in een reeks die samen met productiehuis Oost-Nederland gemaakt wordt. Voor de voorstellingen worden steeds oude en verlaten locaties gekozen. In een maand tijd wordt er door BOT samen met steeds een andere regisseur een muziektheatervoorstelling bedacht specifiek voor die locatie. Inmiddels bestaat de voorstellingenreeks vijf jaar en viert ze in Lent dus haar tiende editie. In 2015 worden in het kader van erfgoedfestival Gemaakt in Gelderland in totaal drie edities van Het Geluid Van gemaakt, waarvan dit de eerste is.
Hoe is Het Geluid Van ontstaan?
Rob Kramer, de directeur van productiehuis Oost-Nederland (ON), fietste elke dag naar zijn werk langs een oude graansilo en bedacht dat het mooi zou zijn om daar een muzikale productie uit te voeren. In eerste instantie vroeg hij Kyteman, die toen bij ON zat, of die er niet iets mee wilde. Kyteman is met zijn trompet de silo in gegaan en heeft wat staan blazen, maar kon er niets mee.
Toen zijn wij gevraagd en we zagen er meteen een uitdaging in. We hebben voor die eerste voorstelling allerlei instrumenten zelf gemaakt. Geert Jonkers is onze instrumentbouwer en Doan Hendriks maakt machines en de decors.
Dat was vijf jaar geleden. Daarna hebben we meer locaties in Gelderland en Overijssel gezocht en daar voorstellingen gemaakt. Wat we zoeken zijn locaties waar de oorspronkelijke functie verloren is gegaan, maar waar nog wel de geschiedenis hangt. Wij proberen dan die oude ziel weer omhoog te halen en het geluid van bedrijvigheid weer tot leven te wekken met onze muziek. Zo hebben we, na de graansilo, onder andere voorstellingen gedaan in een oude steenfabriek, een ambachtsschool, een herberg en een kerk.
Het moeten wel gebouwen zijn waar nog een beetje leven in zit. We zijn ooit gaan kijken naar het Honigcomplex, toen dat net verlaten was, maar daar was alles weggehaald en kaal. Daar kunnen we dan niets mee. Inmiddels hebben we goede contacten met Gelderse en Overijsselse erfgoed organisaties, zodat het makkelijker wordt om een locatie te vinden.
Hoe zijn jullie tot deze locatie gekomen?
Een van de medewerkers van productiehuis Oost-Nederland, Maike Fleuren, woont in Lent en heeft toevallig een moestuintje hier achter. Haar buurman tipte dat deze kassen weleens geschikt zouden kunnen zijn. Oorspronkelijk was dit een bedrijf van drie broers die kasplantjes kweekten. Hun vader was ook teler. Een van de zoons heeft nu een kwekerij in Gendt. Met die zoon zijn we gaan praten.
We zijn altijd op zoek naar verhalen over de gebouwen, hoe het er aan toe ging. Dan kom je er achter dat het hier hard werken was. Met zon wordt het al gauw bloedheet, maar als deze weg is, kan het al gauw weer 5 graden worden. En de voortdurende spanning die er is bij de kweker als het bijvoorbeeld stormt. Met één stevige windvlaag kan het glas sneuvelen en de hele productie verloren gaan. De broers moesten stoppen toen het niet meer rendabel was. De prijzen van de inkoop bleven stijgen, terwijl de verkoopprijs gelijk bleef.
De zoon heeft nu een kwekerij waar hij nog het zaaigoed van zijn grootvader gebruikt. Maar het pantoffelplantje dat hij kweekt wordt in Nederland suf gevonden en niet meer gekocht. Hij exporteert dat nu naar Roemenië.
Dat zijn verhalen die we proberen te verwerken in de voorstelling. Dat je iets kweekt in een soort couveuse waardoor het gaat groeien, maar wat je op een gegeven moment moet loslaten. In onze voorstellingen hebben we geen concreet verhaal met een begin en een eind, maar het is met name door de muziek dat je een beeld wilt oproepen. Job schrijft de teksten en Tomas maakt de muziek en het geluid. De regie is voor deze voorstelling in handen van Danielle van Vree.
Hoe is muziektheatergroep BOT ontstaan?
Wij, Job en Tomas, zitten al vijftien jaar in de Arnhemse band BEU. Op een gegeven moment hadden we het idee om het theater in te gaan met de band, maar de andere leden zagen dat niet zitten. We hebben toen Geert gevonden en zijn met productiehuis Oost-Nederland in zee gegaan. Doan was een stagiaire en is er vanaf het begin bij gebleven.
De eerste voorstelling was in 2009 op Oerol. We hadden toen allerlei gekke instrumenten gemaakt, met onder andere een bowlingbal. Sindsdien hebben we van alle voorstellingen een hele schuur vol zelfgemaakte instrumenten overgehouden die we dan bij een volgende voorstelling kunnen gebruiken.
Naast Het Geluid Van hebben we samen met ON ook twee andere voorstellingen gemaakt, Mijn Faust en Ramkoers. Mijn Faust speelden we in theaters met acteurs erbij. Dat was wel millimeterwerk. Alles moest precies kloppen. Met Ramkoers staan we op festivals. Dan heb je meer vrijheid.
De voorstelling Het Geluid van Glas vindt plaats van donderdag 16 tot en met zondag 18 april. Er zijn meerdere voorstellingen per dag. Kijk voor tijden in de agenda of op de site van Het Geluid van.
