Asko|Schönberg, Slagwerk Den Haag en Wishful Singing betoveren deze zaterdagavond het Nijmeegse publiek in concertzaal De Vereeniging met het intrigerende en meeslepende Music for 18 Musicians van een van de godfathers van de Amerikaanse minimal music: Steve Reich.
De knop gaat meteen om. Een overdonderende rijkdom aan klankkleuren, harmonieën en verschuivende ritmische frasen brengt je als luisteraar direct in een andere wereld. Als je een uur later weer bij zinnen komt, vraag je je af of Music for 18 Musicians eigenlijk wel een einde mág hebben. De zaal is doodstil na de laatste, steeds zachtere pulsen van de viool. De applausmeter wijst nul aan. Het duurt even voor iedereen weer is teruggekeerd in het hier en nu…
Sci-HiFi: hallucinerende psycho-akoestiek
Music for 18 Musicians is misschien wel het meest fascinerende werk van de Amerikaanse componist Steve Reich en zeker een van zijn bekendste. Het is ontstaan in een periode waarin hij het strenge minimalisme losliet. De afzonderlijke partijen zijn steeds heel eenvoudig, saai zelfs, maar in het samenspel van de 18 musici ontstaat een voortdurend verschuivende, ritmisch en harmonisch zeer rijke klankwereld. De basis is de altijd aanwezige puls, die de muziek tot een lichamelijke ervaring maakt. Op de puls speelt een deel van de bezetting repetitieve, korte, ritmische frasen. Reich laat die vaak vergezeld gaan met weer een andere frase in een tegenritme, gespeeld door een kleiner deel van de bezetting. De muziek krijgt daardoor een springerig, lichtvoetig en beweeglijk karakter. Door de vele harmonische wisselingen verandert de muziek ook nog eens voortdurend van kleur. En alsof dat nog niet genoeg is, voegt Reich hier nog een hallucinerende laag aan toe van lang aangehouden, soms aanzwellende en weer uitstervende ‘sound scapes’. De vocalisten hebben daarin een belangrijk aandeel en doen mij denken aan de bedwelmende Sirenen. Het psycho-akoestisch effect is overweldigend.
Artistiek leider
Na afloop praat ik met Fedor Teunisse, artistiek leider van Asko|Schönberg en slagwerker. Ik vraag hem hoeveel vrijheden de partituur de musici laat, is er sprake van improvisatie tijdens de uitvoering? Fedor: ‘Van echte improvisatie, zoals in veel jazz, is geen sprake. Het stuk is heel gestructureerd. Het bestaat uit blokken en cellen, waarbinnen alle spelers een eigen functie hebben. De afspraken over ieders rol zijn heel duidelijk. Toch is geen enkele uitvoering hetzelfde. Het is elke avond een ander stuk, vooral omdat er vrijheid is in het moment waarop een nieuwe cel wordt ingezet.’
Wat vraagt de uitvoering van jullie als musici? Is het een moeilijk of zwaar stuk om te spelen?
‘Technisch niet, iedere professionele musicus kan de losse partijen spelen. Het samen spelen vraagt wel een grote concentratie, zeker bij de kantelpunten in het stuk. ‘Go with the flow’ is er voor de musici zeker niet bij. Je moet voortdurend in het moment zijn. Het is in dat opzicht een oefening in nederigheid voor ensemblespel. De eerste keren kom je totaal leeg van het podium, daarna leer je het om de juiste concentratie te vinden. Voor de musici die voor de doorlopende patronen zorgen, vooral de vocalisten, is het trouwens ook fysiek erg zwaar.’
Wat vind je van de titel Yoga voor de ziel voor mijn stukje?
‘Nou, dan eerder Zen voor de ziel. Het stuk vraagt opperste concentratie’.
Getagd onder
