Je zou in eerste instantie denken dat het zou moeten zijn: “Licht vinden in de duisternis”. Maar niets is minder waar, want Nederland is één van de meest lichtvervuilende plekken op onze aarde. Wie heeft wel eens de Melkweg gezien met het blote oog? De meeste mensen die antwoorden met ‘ja’, zullen dit waarschijnlijk niet in eigen land hebben gezien, maar ergens als in Afrika. Bij ‘De Nacht van de Ruimte’ op 15 juni, georganiseerd door INNOVATE samen met Quest en de Radboud Universiteit, wordt er dieper op ingegaan waarom de duisternis juist meer perspectief geeft op het universum en ons deel daarin.
André Kuipers
In het openluchttheater Goffert neemt iedereen plaats in de buitenlucht op de tribune. Donker is het nog niet, maar de spanning om straks wat van buiten de aarde te zien, is voelbaar. Moderator Dounia Maakor verwelkomt iedereen, nadat de huisband, The Hubschrauber, muzikaal de avond inluidt. André Kuipers, dé Nederlandse ruimtevaarder, wordt op het podium ontvangen, waar Dounia zich afvraagt of hij altijd interesse heeft gehad in de ruimte. “Alles wat met de ruimte heeft te maken, vind ik leuk en ik zal er altijd iets in blijven doen. De magie blijft, als ik nu zou worden opgeroepen om weer de ruimte in te gaan zou ik het zo doen”, vertelt hij. André hoopt, door hier aanwezig te zijn bij ‘De Nacht van de Ruimte’ dat mensen zich bewust zijn dat ze onderdeel zijn van iets groters en hoe bijzonder dat is. “Heel veel mensen kijken niet meer naar boven, terwijl als je een zonsverduistering, het Noorderlicht of een heldere sterrenhemel ziet, je erdoor opgezogen kan worden en je er dan bewust van bent”, voegt hij toe.
Glimwormen
Nachtactivist Marjolein van Heemstra wil het graag met ons hebben over glimwormen. Glimwormen? Ja, echt. Ze refereert naar de nachtwandelingen die ze sinds drie jaar maakt in een stadsbos van Amsterdam. Tijdens één van de eerste nachtwandelingen die ze maakte, moest ze even wennen van de overgang van licht naar de duisternis. “Ik was eerst wat angstig, maar toen ik mezelf tot rust kon krijgen, merkte ik dat andere zintuigen het overnamen van mijn zicht. Je ogen wennen na een tijdje en dan kijk je perifeer, zoals een roofdier, met een brede blik. Toen zag ik lichtgevende bolletjes in het gras. Ik dacht dat ik even gek werd, maar toen ik wat beter ging kijken zag ik het: glimwormen.” Marjolein geeft aan dat hoe meer licht er is, hoe minder je juist ziet. “Wanneer je onder een lantaarnpaal staat, zie je niet verder dan het vlak dat licht geeft, terwijl je zonder licht juist misschien die haas die een paar meter van je af zat dan wel ziet.”
Ze vervolgt haar verhaal: dat we als mens de waarde van de duisternis verloren zijn geraakt. Elk jaar verliezen we 2% van de duisternis. Ook door de hoeveelheid licht blijven we in de actieve stand, waardoor we minder herstel hebben. Marjolein geeft aan dat licht natuurlijk ook een positieve kant heeft: het biedt een vorm van veiligheid. Echter geeft ze aan dat dit argument verworpen kan worden, omdat er vaak goede oplossingen zijn voor de vormen van veiligheid. “Er is een groot verschil tussen veiligheid en een gevoel van veiligheid”, geeft Marjolein aan. Door het verhaal van Marjolein heb ik de neiging om ook vaker in de nacht door de stad of door het bos te wandelen, zien wat ik normaal niet zie.
Kwaliteit van de nacht
Iris Dijkstra neemt vervolgens plaats op het podium, waarbij ze zich grappenmakend afvraagt, waarom zij als lichtontwerper eigenlijk op deze avond spreekt. Licht ziet zij als een positieve ontwikkeling, maar er hangt aan elke ontwikkeling ook een keerzijde. In die keerzijde zijn we nu beland, omdat onze ogen eigenlijk niet meer zonder kunstmatig licht kunnen. Een voorbeeld hiervan is een experiment van een onderzoeker die met zijn camera eerst naar het donkerste plekje van Nederland is gegaan op Schiermonnikoog, die instellingen heeft opgeslagen in zijn camera, en toen naar andere plekken in Nederland is gegaan om te fotograferen in de avond. Het verschil, te zien op foto’s naast elkaar, is schrikbarend groot, in hoe ver onze pupil moet slinken onder invloed van de hoeveelheid licht. Een andere schrikbarende ontwikkeling wordt door Iris belicht: met de komst van LED-licht, dacht iedereen een betere keuze te hebben, terwijl er juist meer lichtvervuiling door is gekomen. Als lichtontwerper richt Iris zich op de behoefte en de overgang van donker naar licht. “Qua licht is 13-18% afkomstig van straatlantaarns. Vanwege regelgeving, kunnen we hier niet veel in bezuinigen, maar wel op andere plekken, bijvoorbeeld bij parkeergarages en op industrieterreinen. Een brug in het westen van het land hebben we zelfs zo aangepast dat de lichten pas aangaan als je er overheen loopt en onder de brug zijn de lichten zo gedimd dat vleermuizen er geen last van hebben. Zo wordt er een nacht van kwaliteit gecreëerd”, legt Iris uit. Het is mooi om te zien dat er op een bewuste manier met licht om kan worden gegaan.
Marc Klein Wolt, sterrenkundige, en Shishani, muzikant uit Namibië, brengen een stuk naar het podium met Spoken-Word en muziek die een ode aan de nacht, de ruimte en de natuur is. Het is haast hypnotiserend om naar te kijken en luisteren, ze laten me met kippenvel achter.
De wondere wereld van het universum
Milo Grootjen is sterrenkundige en werkt bij Artis in het Planetorium. Hij neemt mensen mee in de wondere wereld van het universum. Via visuals op het grote scherm achter hem laat hij ons zien hoe bijzonder de aarde is, “het ruimteschip wat wij thuis noemen’. In acht minuten neemt hij ons mee van de aarde naar het verst mogelijke punt dat van het universum nu bekend is. Je ziet de planeten die rondom de aarde staan, de zon, de maan, vervolgens alle sterren, en de Melkweg. Hoe verder alles wordt uitgezoomd, hoe meer je je beseft hoe klein we als mens wel niet zijn. “We zijn als sterrenstof”, zegt Milo. Hij benoemt ook hoe mooi hij het vindt dat we aarde ons thuis mogen noemen, omdat nergens in onze Melkweg we als mens zouden kunnen leven. Hij sluit af met de quote: “We kwamen om de maan te ontdekken, in plaats daarvan ontdekten we de aarde.”
Ter afsluiting is er nog een gesprek met Iris, Marc en Shishani, onder leiding van moderator Dounia. Verschillende stellingen worden besproken, waarbij het publiek ook zijn of haar mening kan geven. Ondertussen lopen er een aantal mensen vanaf het podium naar de zijkant van het openluchttheater waar verschillende telescopen staan, waar doorheen je een paar planeten en sterren kunt zien.
Het omarmen van de duisternis, dat is het eerste wat bij mij opkomt na ‘De Nacht van de Ruimte’. Door je meer bewust te zijn van de aarde, maar ook van wat er daar in de lucht, daarboven allemaal gebeurt, kan alles meer in perspectief worden gebracht. Alleen in de duisternis kun je verder kijken en zien wat je in het licht, natuurlijk of kunstmatig, normaal niet kunt zien.
Getagd onder
