Er zit telkens iets geks in de vijf balletten van Sol Léon en Paul Lightfoot die ik in de Stadsschouwburg in Nijmegen gedanst zag worden door Nederlands Dans Theater I – iets geks én iets wonderschoons. Hun overweldigende choreografieën voeren van vervreemding en verwondering naar liefde en verlies, eenzaamheid – en een suggestie van troost.
Het echtpaar Lightfoot en Léon maakt al dertig jaar lang dans voor het Nederlands Dans Theater, waar ze beiden ook als danser aan verbonden zijn geweest. Van de zestig werken die Sol Léon en Paul Lightfoot in al deze jaren hebben gemaakt, brengt hun gezelschap er in dit jubileumprogramma een selectie van vijf.
Beginnen met Start to Finish
Het eerste stuk, Start to Finish, begint met trommelslagers in uniform die een sober en onheilspellend ritme slaan. Snel voegt een wit uitgelichte danser zich bij hen. Door het licht ziet hij eruit alsof hij van marmer is. Hij slaat onophoudelijk wartaal uit. Dit stuk werd dan ook geïnspireerd door het verhaal van de krankzinnige, Britse koning George III. Toch is het niet louter een historisch stuk. Het motief van de gek geworden monarch is slechts één deel in een veel universeler verhaal over liefde en verlies. Start to Finish is een uitermate lyrisch stuk, voor het merendeel op muziek uit de barok, met zeer romantische pas de deux in een stijl die aan het werk van Jiri Kylian doet denken. Hier zijn de dansers dicht bij elkaar, bewegen harmonisch, elegant en sensueel. Deze lyriek is als een paradijs in een wereld die ook in niet geringe doses vervreemding en ellende heeft gezien. Op de romantiek volgt eenzaamheid, geïllustreerd door een opnieuw wit uitgelichte danser die heel alleen naar tv-beelden van de oude horrorfilm Nosferatu kijkt op de klanken van een hartverscheurend nummer van The Cranberries. Stille troost volgt, maar slechts een moment. Tenslotte schrijden de dansers van het podium, daarbij hun kostuum uittrekkend. De beelden van Nosferatu flakkeren nog na en een “Fin” op het scherm besluit dit verbijsterende, prachtige stuk.
Een gedanst portret van Picasso
Tijd voor wat wrange lichtheid met Shutters Shut, een pantomime die een dansportret van Picasso is, op een door Gertrude Stein zelf voorgedragen gedicht over de schilder. “If I told him, would he like it?” Dit vier minuten durende stukje verwondert door de virtuositeit en de humor met een bitterzoete ondertoon.
Draaiende decors
Subject to Change is weer lang en lyrisch. Hier dansen niet alleen de dansers, maar ook een groot rond rood vloerkleed. Eén ballerina danst op dit kleed, de andere dansers draaien het rond, dansen er met haar op en wikkelen zich erin. Op een orkestbewerking door Mahler van een deel van Schuberts strijkkwartet Der Tod und das Mädchen zien we een dans van grote bewegingen en lange lijnen, die de eenzaamheid van de dansers voelbaar maakt door de afstand.
Twee van de balletten die we deze avond zien, draaien letterlijk om het decor. Eerst is er het rode kleed in Subject to Change, dat de toeschouwer met een lichte weemoed achterlaat. Vervolgens is er het navrant eenzame Shoot the Moon, waarin we, in een telkens draaiend decor van hotelgangen en -kamers, gasten en personeel toenadering en afzondering zien zoeken. We zien de dansers zowel in de ‘gangen’ als in de ‘kamers’ erachter, waar ze in paren of alleen in close-ups live gefilmd hetgeen boven het toneel wordt geprojecteerd. We worden meegenomen in de binnenkamers van een liefdesleven, in de intense momenten van liefde en afscheid.
Vervreemding en verwondering
Het laatste ballet van de avond, Same Difference, is een vervreemdend gruwelsprookje, als een serie van enge scènes uit kinderfilms waar je je als volwassene weerloos in terugvindt. Ook hier is er echter weer de lyriek die wat troost brengt, maar niet als in de andere balletten van de avond. Het gekke dat in alle stukken van de avond zit, veelal tot uiting gebracht in luid uitgesproken onzinteksten, is hier het duidelijkst aanwezig.
Waar in Same Difference de verbijstering en de vervreemding overheersen, komen in de andere vier stukken van de avond de verwondering en de liefde het meest naar voren. Vooral het hartverscheurend prachtige Start to Finish en het lyrisch-eenzame drama van Shoot the Moon hebben diepe indruk op me gemaakt.
