De huidige wethouder van cultuur is een hork. Museum het Valkhof betaalt exposerende kunstenaars niet. Kunstenaars voegen waarde toe aan plekken als Nijmegen-West, maar zien daar niets van terug. De stad heeft een goede reputatie in kunstkringen, maar doet daar niets mee. Maar er is hoop: samenwerken met Arnhem. Een leerzame vrijdagavond in het museum, met dank aan Expoplu.
"Er heerst onder Nijmeegse beeldend kunstenaars veel onvrede over de Nijmeegse SP-wethouder van cultuur Bert Veldhuis." Jan Dirk de Wilde, commercieel directeur van Extrapool zegt het het scherpst: "Zo’n tien jaar geleden hebben we het opgegeven om als kunstcentrum samen te werken met de gemeente. Er was elke vier jaar een nieuwe wethouder en het was al mooi als die aan het einde van zijn termijn wist wie je was en je groette op straat. Dat was geen goede basis om ons centrum, met dertien vaste krachten en veel vrijwilligers, te laten draaien. Sinds we ons nationaal en internationaal oriënteren, zowel qua exposerende kunstenaars als publiek, gaat het heel goed met ons. De huidige wethouder is een regelrechte hork, die weet niets en doet niets. Daar kun je niets van verwachten. In het centrum van de stad zijn al bijna helemaal gaan beeldend kunstenaars actief. Het belang van kunst wordt totaal niet ingezien."
In Arnhem hartelijk ontvangen
Behalve instemmend gemummel onder de Nijmeegse aanwezigen komt er een wat diplomatiekere bevestiging van deze observatie van Joram Kraaijeveld, inhoudelijk directeur van Platform Beeldende Kunst, een in Amsterdam gevestigde vereniging voor kunstenaars, curatoren en critici, die de bijeenkomst in Museum het Valkhof samen met Expoplu organiseert. "We zijn de afgelopen weken op bezoek geweest in een groot aantal provinciesteden om daar met de verantwoordelijke wethouders en andere politici te praten over het belang van beeldende kunst voor de gemeenten en de manieren om beeldend kunstenaars te ondersteunen op het gebied van atelierbeleid. Je merkt dan wel verschillen. In Nijmegen hadden we een ronduit kort en stug gesprek met de wethouder. Terwijl we in Arnhem met open armen ontvangen werden door de burgemeester."
Kunstecologie
Nog een observatie, van een kunstenares in de zaal die onlangs van Rotterdam naar Nijmegen verhuisde: "Het vinden van ruimte is hier relatief gemakkelijk. Maar bestuurlijk heb je in Rotterdam, waar we met Leefbaar Rotterdam te maken hebben, meer waardering voor de individuele kunstenaar dan hier. Het aanvragen van individuele subsidie voor het maken van kunst is daar bijvoorbeeld veel beter geregeld."
Expoplu en Platform BK organiseren de avond, die ‘kunstecologie’ als thema heeft, niet als een verkiezingsdebat, maar, zoals Youri Appelo (artistiek directeur bij Expoplu) uitlegt: "In een poging om met beeldend kunstenaars zelf te praten over hoe kunstenaars, instellingen en expositieruimten elkaar kunnen stimuleren; hoe we beter kunnen samenwerken in een natuurlijk geheel, als een ecologie."
Nijmegen haakt af
Aanleiding is een advies van de Raad voor de Cultuur, dat stelt dat kunstbeleid beter regionaal kan worden vormgegeven. Dat het raadzaam is voor steden om samen te werken. Om geldstromen daarop in te richten. Samenwerking tussen Arnhem en Nijmegen ligt dan voor de hand. Opmerkelijk: om langs de lijnen van dat advies onderzoek te doen naar de stand van de kunst in de regio (wie doet wat, op welke plekken, waar is behoefte aan?) is onderzoeksbureau Blue Yard in de arm genomen (een samenwerkingsverband van zzp’ers) door Provincie Gelderland en Gemeente Arnhem. Nijmegen zou daar als belangrijke Gelderse stad, met veel beeldend kunstenaars binnen de gemeentegrenzen, eerst ook aan meedoen, maar haakte om onduidelijke redenen af. Er is deze avond wel iemand van de provincie aanwezig, en iemand van Blue Yard, maar niemand van Gemeente Nijmegen.
Interesse in regio neemt toe
Appelo neemt een voorschot: "Ik heb zelf lang in Amsterdam gewoond, woon nu in Arnhem en werk in Nijmegen. In de afgelopen tijd heb je de kunstgemeenschappen duidelijk naar elkaar zien groeien. Vroeger zag je in Arnhem vooral jonge, aanstormende talenten; het design, de mode en de visual arts en was de gemiddelde Nijmeegse kunstenaar wat ouder en traditioneler. Dat is duidelijk veranderd. Er is veel minder verschil. De mogelijkheden om te exposeren zijn in Nijmegen naar mijn inschatting ook wat ruimer dan in Arnhem."
De mogelijkheden voor beeldend kunstenaars om te wonen en kunst te maken zijn dan weer beter in Arnhem, legt Arno de Blank van Stichting SLAK uit. De Blanks stichting koopt en verhuurt panden voor kunstenaars om in te wonen en in te exposeren in Nijmegen, Arnhem en Apeldoorn. "Je ziet vaak, ook in andere plaatsen, dat kunstenaars in een oud fabrieksgebouw, school of loods worden uitgenodigd. Ze voegen dan veel waarde toe aan zo’n gebouw of aan een hele buurt. Als dat dan eenmaal aantrekkelijk geworden is, komt er woningbouw en wordt de kunstenaars gevraagd te verkassen. Van die waarde zien ze niets terug. Wij hebben in het Spijkerkwartier in Arnhem, toen het veranderde van hoerenbuurt naar yuppenbuurt, een belangrijke bijdrage geleverd door er ateliers en kunstenaarswoningen te beginnen. Een aantal van die panden hebben we ook kunnen kopen. Daar wonen en werken nu nog steeds kunstenaars. Terwijl de huizenprijzen er geëxplodeerd zijn. Zo’n buurt blijft daar profijt van hebben. Ook bij de Saksen-Weimarkazerne is ons zoiets gelukt. Daar kregen we tien procent van de waardestijging van de ruimten, zo deelden we mee in het succes van de woningbouw daar. Het lukt overigens ook heel vaak niet."
De Blank ziet de laatste jaren een toename van kunstenaars uit het westen die interesse hebben om via zijn stichting in onze regio ruimte te huren.
Museum betaalt niet
De manier waarop kunstenaars worden betaald is veel aanwezigen een doorn in het oog. Een kunstenares vertelt: "Ik ben een van de 99 kunstenaars die is uitgenodigd om werk te leveren voor een grote expositie die hier deze zomer komt. Toen ontving ik een brief dat 'gezien de financiële omstandigheden van het museum' er geen honorarium tegenover staat. Terwijl ik wel kosten moet maken om mijn werk te vervoeren en dergelijke. Het zou volgens de Fair Practice Code neerkomen op vierhonderd euro. Maar die krijg ik dus niet." Die Fair Practice Code wordt verder toegelicht door Yvonne Grootenboer. Het is een manifest dat door instellingen ondertekend kan worden - het Museum het Valkhof is een van de ondertekenaars - en waarin beloofd wordt om op een transparante manier kunstbeleid te voeren en kunstenaars eerlijk te betalen voor hun diensten.
Geld is niet het probleem
Politiek belangrijker: wat moet er met het advies van de Raad voor Cultuur gedaan worden? Kunstenaar Rob Voerman, op dit vlak heel actief, vooral in zijn woonplaats Arnhem, denkt het antwoord wel te weten: "Er moet een cultuurraad voor de regio komen. Met bestuurders uit beide steden en ook kunstenaars. Daarvan zijn voorbeelden in Amsterdam, Den Haag, Utrecht. Deze raad moet beleid maken voor het duurzaam stimuleren van beeldende kunst en kunstenaars. En die zou ook naar buiten moeten laten zien hoe ontzettend veel er aan beeldende kunst in onze regio gebeurt en welke belangrijke rol kunstenaars in de maatschappij vervullen. Dat kan voor onze hele regio een belangrijke stimulans zijn."
En aan geld ontbreekt het niet eens. De provincie wil graag meer doen. Er zijn verschillende onbenutte fondsen. Ook aanwezig is Marlies Leupen, sinds enige tijd regiomakelaar van het Mondriaan Fonds, een stichting die jaarlijks 26 miljoen euro te verdelen heeft, maar dat geld lang niet altijd ‘kwijtraakt’. "Wij, regiomakelaars, zijn ook een rondje langs gemeenten gaan houden. Om ze te wijzen op de mogelijkheden om kunstinitiatieven te subsidiëren. Dat zijn vaak lastige gesprekken. Tot we erover beginnen dat we ook opdrachtgeverschap in de kunsten subsidiëren, dan worden ze vaak wakker. We zijn zeer voor vrij kunstenaarschap, maar opdrachten vervullen een belangrijke rol in de kunstecologie."
Stimulerende rol
Een lichtpuntje lijkt de gastvrouw van de avond, Hedwig Saam (sinds twee weken directeur van Museum het Valkhof), te bieden. Eerste deed ze een welkomstwoordje en zegt ook ter afsluiting wat vriendelijks. Ze zegt dat het museum een stimulerende rol wil spelen bij de beeldende kunst in de stad en in de regio. Zo mager als dat klinkt is dat al een hele vooruitgang ten opzichte van haar voorganger, directeur ad-interim Jan van Laarhoven, die leek te tenderen naar het ombouwen van de instelling naar een historisch en archeologisch museum.
