Tijdens Dialogen #3, die ik in galerie De Nieuwe Gang (DNG) bezoek, voel ik me tussen Casper ter Heerdts in rechte lijnen vormgegeven landscape zomaar een reuzin. Dat komt omdat zijn kleine multiplex landschappen als het ware naakt op de koude granieten vloer gevleid liggen, om door mij van bovenaf mij bekeken te worden.
Eerst ervaar ik alleen hún kwetsbaarheid, die van de mini-landschappen, tot ik besef dat ik met mijn uitvergrote aanwezigheid zelf een beetje fragieler word. Samen met Mike Roelofs (soundscape) en Noor Roelofs (tekst) tovert Dialogen #3 (verlengd tot en met 24 februari) mij ‘in gesprek’.
Smalle ruimte in het heelal
Terwijl Ter Heerdt Mike Roelofs’ soundscape aanzet, en schrijfster Noor Roelofs (hierin ingebed) vertelt over haar zoektocht naar de oorsprong van alles, loop ik voorzichtig rond. Als op tenen en lichtelijk verontrust over de aantrekkingskracht van multiplex op graniet. Daarbij die immer galmende, smalle expositieruimte van Het Klooster, waarin De Nieuwe Gang al veertig jaar exposities organiseert. Mij zou het als beeldend kunstenaar de stuipen op het lijf jagen. Hoe in godsnaam laat je je objecten in een dermate dwingende omgeving tot zijn recht komen? Met je rug tegen de muur?
Maar eigenlijk was ik hier om Ter Heerdt te interviewen, naast beeldend kunstenaar mede-programmeur en kersverse voorzitter van De Nieuwe Gang. We beginnen ons gesprek middenin die mix van landschapjes, zich verplaatsend geluid en een verhaal dat ons meeneemt naar het heelal. “Alles zit in die punt”, zegt Noors stem, een punt van samengedrukte energie. Die gedachte verlost me. Eigenlijk drijven we in een verstild universum rond en zoeken we naar de betekenis én de plaats van kunst.
Kunst in de samenleving
“De samenleving dat zijn wij allemaal”, zegt Ter Heerdt. “Die maken we ook echt samen als ieder zijn steentje bijdraagt. Kunst reageert op de samenleving en laat ons nadenken over wie we zijn, hoe we kijken, wat we ervaren en doen. Als kunstenaar, als mede-programmeur en voorzitter van DNG wil ik graag de dialoog aangaan, proactief, uitnodigend en vooral toegankelijk zijn. Zelf leer ik van de respons van de toeschouwer en die hopelijk van mij. Uiteindelijk worden we wijzer en komen we verder in de samenleving.” Voor Ter Heerdt is het heel logisch dat hij, meer dan alleen een beeld te maken, iets op gang wil brengen. Dat gaat wat hem betreft niet door te confronteren, maar door te raken. In zijn landschappen resulteert het markant genoeg in het weglaten van de figuren, zodat juist het landschap zelf vertelt. Als bezoekster van deze expositie ervaar ik dat sterk: op weloverwogen plekken ligt iets en het oogt zo rustig en leeg. Op net zo overwogen momenten, en vanuit telkens een andere hoek, klinkt sound en stem – ik ervaar mijzelf in het midden.
Terug naar het collectieve
Het gevoel dat kunst in de samenleving hoort, doet er weer toe, meent Ter Heerdt. Zijn uitgangspunt is het collectieve en het begint inmiddels te werken. De door hem geïnitieerde artist talks bij Dialogen bijvoorbeeld worden elke keer beter bezocht. Publiek en kunstenaars gaan met elkaar in gesprek. Grappig is dat trouwens: Ter Heerdt herinnert zich dat dit in de tachtiger jaren wel anders was. Kunst en samenleving lagen ver uit elkaar.
Zelf wars van het in die tijd toonaangevende conceptuele denken, leerde hij liever de ambachtelijke kant van kunst maken. In het benauwende wereldje van het toen inmiddels geïnstitutionaliseerde avant-garde denken, veroorzaakte zoiets meteen een kramp. Toen rond 2008 de recessie toesloeg, raakte het gezamenlijke gevoel nog verder zoek. Gelukkig keert nu het tij. Hij merkt dat ook aan de samenwerking tussen DNG, Ugenda en De Houtwerf. Die hebben de handen ineen geslagen om een digitaal platform te organiseren. Ieder kunstinitiatief kan zich er profileren en uitwisselen. Er is breed gedragen interesse voor. Ook onderling blijken kunstenaars en culturele organisaties toe aan de ontmoeting.
‘Misschien lukt het vandaag’
Op mijn vraag of Ter Heerdt ooit op de barricades heeft moeten staan om te zijn waar hij nu is, ligt het antwoord voor de hand: “Nee, een liefdevolle geste geeft de juiste respons. Het is een kwestie van goed opletten, dan valt je gewoon iets toe. De echte verandering schuilt niet in het bevechten van het oude, maar in het bouwen van het nieuwe. Daar leef ik voor.”
Als we door De Nieuwe Gang drentelen, op zoek naar een geschikte plek voor een foto, blijkt knielen bij een landschap geen optie; het doet geen recht aan Dialogen #3. Rijst bij mij opnieuw de vraag hoe de ruimte - welke ruimte dan ook - te bedwingen. Eenmaal thuis lees ik in de begeleidende folder over Noor Roelofs. Er staat iets wat ik wel een geruststellend antwoord vind: ‘Licht blijft bij ons tot de nacht. Er komt pas laat een einde aan de dag. Dus misschien lukt het vandaag.’
