Afgelopen zondag eindigde de 18e editie van het Leids International Film Festival (LIFF), een festival dat wars is van pretentie, en alleen al om die reden uitermate aangenaam.
Twee jaar geleden hadden ze als slogan, vrij vertaald, ‘Zijn wij het beste filmfestival ter wereld? Waarschijnlijk niet.’ De tekst op de poster luidde verder: ‘7,8 miljard mensen brengen ons geen bezoek. Jij misschien wel?’
Gift (Ryusuke Hamaguchi, 2023)
Vreemde buitenbeentjes
In 2006 is LIFF gestart door een stel vrienden, met Alexander Mouret als directeur, die twee jaar geleden is afgelost door Ratna Lachmansingh. Zij schreef als student een masterscriptie bij mij over cult-zombiefilm Night of the Living Dead (George Romero, 1968). Ik heb indertijd ook de masterscriptie van de huidige hoofdprogrammeur Nick Hortensius begeleid, die was gewijd aan de manieren waarop Quentin Tarantino allerlei cultfilms hergebruikt in zijn werk. Hun interesse in films met een cultstatus is symptomatisch voor de richting die het festival al een aantal jaren geleden heeft genomen. Naast de onvermijdelijke feelgoodfilms die immer hoge ogen gooien als publieksfavorieten – populairste film dit jaar het Mexicaanse Radical van Christopher Zalla over een ‘inspirerende’ docent die zijn jonge leerlingen leert hoe ze zich op speelse wijze kunnen ontplooien – programmeert LIFF graag vreemde buitenbeentjes of bijzondere evenementen. In die laatste categorie valt bijvoorbeeld de vertoning van Buster Keatons zwijgende The General (1926), waarbij de toeschouwers in de zaal met allerlei attributen de soundtrack moesten maken. En ik moest helaas verstek laten gaan bij de meest buitengewone gebeurtenis: de Japanse componiste Eiko Ishibashi deed live de muzikale score bij de film Gift van Ryûsuke Hamaguchi, bekend van onder meer het Oscar-winnende Drive My Car.
Humanist Vampire Seeking Consenting Suicidal Person (Ariane Louis-Seize, 2023)
Bonkers! Award
Bij LIFF bestaat een American Indie Competitie (met aandacht voor de kleinere, en onafhankelijk gemaakte films uit Amerika), een First Feature Competitie (prijs voor beste debuutfilm), én er wordt ook een zogeheten Bonkers! Award uitgedeeld – dit jaar gewonnen door Humanist Vampire Seeking Consenting Suicidal Person van Ariane Louis-Seize. Goeie titel, goeie regisseursnaam, maar ik had de film niet in mijn programma. Voorwaarde voor een Bonkers! selectie is enkel dat de film op een bepaalde manier bizar is. Zo raken de personages in de Japanse film River van Junta Yamaguchi in een twee minuten durende timeloop. Als het 13.58 uur wordt, schiet de klok steeds terug naar 13.56 uur, en bevinden ze zich weer op de plek van twee minuten daarvoor. Ik had een horloge gekregen zodat mijn hartslag gemeten kon worden voor een wetenschappelijk experiment, maar voor de resultaten was het jammer dat ik de film tamelijk lauw over me heen liet komen: het concept was leuker dan de uitwerking. Had ik, daarentegen, bij Yannick van de Fransman Quentin Dupieux zo’n horloge gehad, dan was de wetenschap daar beter bij gediend geweest. Dupieux maakt aan de lopende band films, en LIFF selecteert ze zo ongeveer blind. Ik ben zelf een liefhebber van Dupieux, zie mijn eerdere column over Previously Unreleased, en vond zijn nieuwste ontzettend komisch. Yannick zit in een voor een kwart gevulde theaterzaal en verheft zijn stem tijdens de toneeluitvoering omdat hij het stuk ergerniswekkend vindt. Vanaf daar volgen in de slechts 67 minuten die de film duurt, hilarische verwikkelingen, maar of je die net zo grappig vindt als ik staat of valt met hoe je je opstelt tegenover Yannick, die natuurlijk zelf een vreselijk irritante gozer is. Typisch Bonkers!: wat voor de een leuk is, kan voor de ander uiterst ongrappig zijn. En typisch LIFF: heet je daadwerkelijk Yannick, dan mocht je gratis naar binnen, net zoals alle Priscilla’s naar de nieuwe film van Sofia Coppola mochten – maar haar Priscilla was al met al niet zo denderend, simpelweg omdat Priscilla Beaulieu niet zo’n interessant personage is (wat zag Elvis toch in haar?).
Dream Scenario (Kristoffer Borgli, 2023)
Sarcastisch commentaar op cancelcultuur
De openingsfilm van LIFF was ook een Bonkers! film, maar zal een landelijke release krijgen. Nicolas Cage speelt in Dream Scenario van Kristoffer Borgli een uitermate saaie universitair docent, met vrouw en twee dochters. Het toeval wil dat hij in de dromen van een aantal mensen voorkomt, maar enkel als een passieve passant. Het werkt als een epidemie: iedereen begint over hem te dromen, waardoor hij mogelijk een interessant reclameobject wordt. Ongewild komt hij vervolgens in een maalstroom terecht die hij op geen enkele manier kan bijsturen. De film werd misschien iets te nadrukkelijk een sarcastisch commentaar op cancelcultuur, maar het spitsvondige Dream Scenario was beter geslaagd dan Borgli’s vorige Sick of Myself. Nummer drie in de Bonkers! competitie was overigens een Franse scifi-film over personages die door een onbekende oorzaak in dieren transformeren, Le règne animal van Thomas Cailley. De dieren worden opgesloten, breken uit, mensen maken jacht, puberzoon krijgt zelf verschijnselen. Een aanrader, binnenkort ook in LUX te zien, maar naarmate de film vordert, wordt die gaandeweg conventioneler, zodat het Bonkers! gehalte al met al minder uitpakt dan bij overige films.
Poor Things (Yorgos Lanthimos, 2023)
Yorgos Lanthimos
Niet in de Bonkers! selectie, ook al had dat qua inhoud best gekund: Poor Things van Yorgos Lanthimos, de overwegend zeer goed ontvangen winnaar van Venetië. De film gaat in Nederland pas in februari 2024 draaien, dus het betrof een zeer vroege voorpremière. Een wetenschapper met een gezicht vol littekens heeft het brein van een net ter wereld gekomen baby ingebracht bij dat van de zeer recent overleden moeder en heeft haar zodoende weer tot leven gewekt. We hebben dus een volwassen verschijning met het volstrekt ongeremde van een peuter. Een man palmt haar in en begint aan een wereldreis met episodes in onder meer een fabuleus fraai nagebouwd Lissabon en Parijs, maar haar uitspattingen worden hem uiteindelijk te veel. Prima film, daar niet van, maar wat mij betreft was Lanthimos’ film niet het meesterwerk dat je doet zinderen na afloop: ik geloofde het op een gegeven moment wel met al die extravagantie. De roem van Lanthimos neemt sinds zijn Dogtooth (2009) met elke film toe, maar mijn belangstelling voor zijn films maakt een licht dalende lijn.
About Dry Grasses (Nuri Bilge Ceylan, 2023)
Cinema met een hoofdletter C
Een curve naar beneden geldt zeker niet voor Nuri Bilge Ceylan, de Turkse grootmeester die opnieuw een film van ongekend hoog niveau afleverde, About Dry Grasses. Sinds zijn Once Upon a Time in Anatolia (2011) is zijn recept hetzelfde: ook zijn Winter Sleep (2014) en The Wild Pear Tree (2018) hadden lang uitgesponnen scènes met uitvoerige, en goed geschreven dialogen. Slow cinema in optima forma. De organisatie had nog even getwijfeld over de film vanwege de lengte van 3 uur en 17 minuten, waardoor die het blokkenschema overhoop haalt, maar kwaliteit gaf de doorslag. Hoofdpersoon is een tekenleraar op een dorpsschooltje in een besneeuwde Turkse regio die zijn verplichte vier jaar bijna voltooid heeft en hoopt naar Istanbul te verkassen. Hij heeft een collega-onderwijzer als huisgenoot, die de familiedruk voelt om een vrouw te vinden. Een lerares van een school in een ander dorp verschijnt ten tonele, maar zij loopt mank door een beenprothese. En dan krijgen de twee docenten ook nog gedonder vanwege twee klagende scholieren. Dat klinkt allerminst spectaculair, maar de uitwerking is subliem. Ik mag hopen dat die in de Kerstvakantie in LUX Nijmegen te zien zal zijn. Het is allang niet meer verrassend dat Ceylan Cinema met een hoofdletter C aflevert. Bij About Dry Grasses had ik geen (hartslag)horloge nodig, want het is adembenemend. Daar kun je de klok op gelijk zetten.
