Of er in de Nederlandse filmwereld ooit gestaakt is? We kunnen het ons niet herinneren. De coronaprotesten buiten beschouwing gelaten, de laatste massale betogingen tegen het kunstenbeleid zijn alweer van jaren terug. Denk aan de Mars der Beschaving in juni 2011. Rutte was toen als premier nog fris achter de oren en Zijlstra was als staatssecretaris zijn slager op Cultuur. Maar stakingen? Nooit iets van gemerkt, nooit iets van gehoord. In de USA, de bakermat van de filmindustrie, is dat wel anders.
Freddy Sartor is oud-hoofdredacteur van de filmtijdschriften Cinemagie en het maandblad Filmmagie. Hij heeft een hart voor Europese film en wereldcinema. Deze ervaren rot in de filmwereld zal, als Onze Man in Brussel, met enige regelmaat zijn bijdrage leveren voor Ugenda. Deze keer over de stakingen in Hollywood.
Veel is er aan de hand: stakingen, demonstraties, Fran Drescher – ja, die van The Nanny – als stakingsleider en voorzitter van de vakbond voor acteurs. De onderhandelingen met de grote Amerikaanse film- en televisiestudio’s schijnen weer opgestart te worden. Maar wat er nu precies speelt, we vragen het Onze Man in Brussel, filmjournalist Freddy Sartor. Hij legt het ons hieronder beknopt en helder uit. Zijn conclusie: heel wat filmbobo’s moeten binnenkort (weer) naar tandarts of orthodontist. Al schijnen heel veel Hollywood sterren deze stakingspauze ook weer te gebruiken voor een bezoekje plastische chirurgie.
Met humor klagen ze Hollywood aan, ondanks de ernst van hun onrust
Sinds begin mei staken film- en tv-scenaristen in Hollywood. Vorige week werd dat voorbeeld gevolgd door de acteurs. Er heerst grote ongerustheid in de Amerikaanse film- en tv-wereld.
Het Filmfestival van Venetië ondervindt daarvan slechts een beperkte hinder.
Humor tegenover machtige bedrijven
“Betaal je schrijvers goed of we verklappen het einde van Succession” stond er te lezen op een van de protestborden voor het gebouw van HBO, het streamingplatform van Warner Bros in Los Angeles. Ook opgemerkt: “ChatGPT heeft geen jeugdtrauma!”. Het zijn maar enkele van de spitsvondige voorbeelden van hoe sinds 2 mei de 11.500 stakende film- en tv-scenaristen in Hollywood hun ongenoegen uiten: met humor. En dat na het vastlopen van de onderhandelingen over een betere vergoeding en verbeterde contracten in dit streamingtijdperk. Het is een wat ongelijke strijd. Tegenover deze broodschrijvers en acteurs staan machtige bedrijven met grote belangen.
Een terugkerend fenomeen is dat het verdienmodel van films en series continu wijzigt en studio’s zich niet meteen geroepen voelen de winsten uit nieuwe distributiekanalen te delen met de schrijvers en acteurs.
Waterdichte afspraken over tv, kabel-tv en dvd helpen niet echt wanneer je film via streaming wordt gedistribueerd.
De goed gevonden slogans en filmcitaten maken de schrijvers, verzameld in de Writers Guild of America (WGA), nog sympathieker. Bovendien wordt op deze ludieke manier duidelijk gemaakt dat in humor en creativiteit de unieke insteek van de schrijvers schuilt. Iets wat ChatGPT (nog?) niet kan genereren. Maar de ongerustheid is groot.
Filmopnames stilgelegd door stakende acteurs
“Ze gaan hun protestborden beschilderen” grapte de Britse filmregisseur Christopher Nolan nog toen de hoofdacteurs op hoge benen het Odeon-Luxe-theater in London uitrenden bij de wereldpremière op 13 juli van zijn film Oppenheimer.
Oppenheimer (rechts)
Op 30 juni verliep de driejarige arbeidsovereenkomst tussen de 160.000 Amerikaanse acteurs, georganiseerd in de vakbond SAG-AFTRA en de 350 filmstudio’s, verenigd in het werkgeversorgaan AMPTP.
Acteurs ervaren virtuele acteurs als een bedreiging en stemacteurs zien hun inkomen slinken door AI-gegeneerde stemmen. Vandaar dat schrijvers zowel als acteurs strenge beperkingen eisen voor het gebruik van kunstmatige intelligentie.
De acteursstaking brengt alle filmopnames tot stilstand. Stakers mogen niet acteren of stemmen inspreken en dienen zich te onthouden van filmpromotie.
Terugdenken aan historische staking in 1960
21 weken bij de schrijvers, vijf weken bij de acteurs. Zo lang duurde hun gezamenlijke staking in 1960, toen de bioscoopsector een serieuze dip moest incasseren. Alsmaar meer films werden op tv bekeken. Stakingsleider Ronald Reagan – inderdaad de latere president – wist destijds te regelen dat studio’s de acteurs residuals (auteursrechten zeg maar) uitkeerden. Om de drie jaar te herzien. In de jaren ‘80 zorgde de opkomst van video en kabel-tv voor een vergelijkbare onrust.
Gevolgen voor bioscoopbezoekers in 2024
Het 80ste Filmfestival van Venetië, dat eind augustus begint, ziet slechts de film Challengers van Luca Guadagnino wegvallen. En uiteraard zullen enkele SAG-acteurs niet over de rode loper defileren. De hinder van de staking blijft dus vooralsnog beperkt.
Bioscoopbezoekers zullen pas in de loop van 2024 de gevolgen van deze staking ondervinden. Eenmaal de film opgenomen, volgen immers nog vele maanden postproductie (montage, geluid, special effects) en marketing.
Onder de nu gestaakte opnames zijn ook blockbusters zoals Mission Impossible 8, Avatar 3, Venom 3, Deadpool 3, Paddington 3, Gladiator 2 en Beetlejuice 2… Dat gaat voor tandengeknars zorgen!
