In weekeinde van 22-24 september staat Nijmegen behoorlijk op stelten. Aanstichter is professor Bas Bloem, hoofd van het wereldberoemde Parkinson Centrum in het Radboudumc. Al stelt hij dat het de gemeente was die hém uitnodigde om een feestje te bouwen. Tal van activiteiten voor iedereen die gezonder en gelukkiger wil leven.
Begin dit jaar ontving Bas Bloem de Stevin-premie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Uitreiker minister Robbert Dijkgraaf noemde dat bij die gelegenheid de ‘Nederlandse Nobelprijs’. Aan de prijs is 2,5 miljoen euro gekoppeld, vrij te besteden. Spendeert professor Bloem dat nu allemaal aan een feestje? ‘Er gaat maar een klein gedeelte van de prijs naar het weekend. Dat bedrag hebben we bovendien inmiddels tenminste verdubbeld,’ vertelt hij op de enthousiaste, geconcentreerde toon die het Nederlandse publiek van hem kent. Bloem schuift aan bij elk programma waar hij iets over Parkinson kan vertellen. Hij heeft dan ook een boodschap. ‘Als je zo’n prijs wint en dat hebben we met ons hele team gedaan, en je hebt een goed onderzoeksidee, dan kun je ook aankloppen bij andere fondsen. En we hebben een uniek idee: het eerste grote onderzoek naar preventie van Parkinson ooit ter wereld.’
Een cadeau van en aan de stad
Zo is het ook een beetje met dat Parkinson Weekend in de stad gegaan. Bloem: ‘We hebben altijd veel steun van de gemeente gehad, dus ik bood aan dat ik iets terug wou doen, ik dacht aan een lezing in de Stevenskerk. De gemeente kwam toen met het aanbod een grote tijdelijke koepeltent op het Mariënburgplein te zetten waarin we onze vakgroep konden voorstellen. ‘Wij dachten: Als we die koepel nu eens zagen als de entree van een festival van waaruit je tal van activiteiten kunt gaan doen. En daarna is het bijna vanzelf gaan lopen. Er kwamen steeds meer locaties en activiteiten bij. Bewegingslessen op het sportcentrum en in de Boksfabriek, films in Lux, lezingen en een kunsttentoonstelling in de Stevenskerk. Een concert met onder anderen Ernst Daniël Smid, de Lindenberg doet mee, er worden drie boeken, een lied en een gedicht gelanceerd... ik ga zelf proberen overal bij te zijn, maar dat is eigenliik niet te doen!’
Festival met een serieuze rode draad
En ja, daar zit ook wat geld van de Stevin-premie in, maar ook sponsors dragen bij. Bloem: ‘De Stevin-premie is nadrukkelijk bedoeld voor wetenschappers die hun kennis delen met het publiek, dus daar past dit allemaal heel goed in.’
En de serieuze rode draad is...? ‘Mensen kennen Parkinson als een bibberziekte: patiënten trillen, bewegen houterig. Maar we komen er meer en meer achter dat de oorsprong van de ziekte veel eerder in de tijd ontstaat. Het gaat om een eiwit dat klonters vormt in zenuwcellen in de darmen en vandaaruit via een langgerekte zenuw langzaam oprukt naar de hersenen. Daar zit de zogenaamde Zwarte Stof die dopamine aanmaakt. Is die aanmaak eenmaal gestoord, dan krijg je die zichtbare symptomen. Je bent dan dus eigenlijk heel laat met je diagnose.’
Parkinsonpandemie door chemische stoffen
Een andere ontdekking: voor de Industriële revolutie kwam Parkinson vrijwel nooit voor. Terwijl er wel een tenminste 8.000 oude genetische variant is die mensen ontvankelijk maakt voor de ziekte. Bloem: ‘Of je Parkinson krijgt is dus een combinatie van oorzaken. Je kunt genetische aanleg hebben. Maar wezenlijk is de invloed van de chemische stoffen waarmee we ons omringen en die we in ons lichaam krijgen.’ Bestrijdingsmiddelen in de landbouw zijn met grote waarschijnlijkheid een grote veroorzaker. Parkinson is een beroepsziekte onder agrariërs, bijvoorbeeld onder Franse wijnbouwers. Wereldwijd verdubbelt het aantal patiënten elke twintig jaar, Bloem spreekt dan ook onomwonden van een Parkinsonpandemie.
Gezond eten, veel sporten
‘En Parkinson is dan nog een soort ‘vogeltje in de mijnschacht’: omdat deze ziekte ingrijpt op een heel gevoelig deel van de hersenen, de Zwarte Stof, zien we deze gevolgen het eerst.’
De oplossing? Veel natuurlijker leven en eten, geen bestrijdingsmiddelen meer, en veel bewegen. ‘In een studie die we in 2019 publiceerden toonden we aan dat bewegen, regelmatig sporten, de enige therapie is die duidelijk effect heeft op het afremmen van de voortgang van de ziekte. Sporten is voor heel veel goed. En leuk. Vandaar dat veel daarvan ook in het programma zit; we gaan onder andere zitvolleyballen, dansen, badmintonnen en tafeltenissen.’
Alle deskundigen bij elkaar
In de afgelopen decennia bouwde de professor aan een wereldwijd gerespecteerd expertisecentrum. Parkinsonpatiënten hebben last van tal van problemen, want dopamine (de stof waaraan zij een tekort hebben) is een regulatorstof voor heel veel lichaams- en hersenfuncties. Alle deskundigen op al die gebieden zijn nu samengebracht in één centrum. Van psychiaters tot fysiotherapeuten, van seksuologen tot slaapdeskundigen. Een patiënt die een afspraak heeft bij het centrum wordt idealiter in één keer door alle relevante deskundigen gezien, zodat meteen een behandelplan kan volgen. Het is een aanpak die behandelaars van andere chronische ziekten beginnen te volgen.
Patiënt heeft regie over zijn behandeling
Daarnaast ontwikkelde Bloem ParkinsonNet, een landelijk netwerk van zorgverleners die zich helemaal hebben gespecialiseerd in de behandeling van mensen met Parkinson. Het netwerk wordt ondersteund door een digitale omgeving, waardoor patiënten eigenaar van hun eigen behandeling worden: informatie kunnen opvragen, elkaar steunen, afspraken maken met behandelaars. ‘Zijn’ centrum omvat nu 200 collega’s waaronder maar liefst 40 promovendi. De patiënten hebben veel invloed op de onderzoeken, ze dragen onderwerpen aan, interpreteren mede de gegevens, denken mee over methodes. De vakgroep heeft dan ook nooit problemen met het vinden van proefpersonen en de uitval gedurende onderzoeken van proefpersonen is extreem laag.
Onderzoek naar allereerste begin
Bloem: ‘In het onderzoek dat we nu opzetten gaan we proberen mensen op te sporen die nog helemaal geen Parkinson-verschijnselen hebben, maar wel verschijnselen die er waarschijnlijk mee samenhangen en er eerste tekenen van zijn. Er bestaat nog geen medicijn dat de achteruitgang van Parkinson kan afremmen, en een reden daarvoor kan zijn dat we er altijd te laat bij zijn. Dat wil ik de komende tien jaar gaan onderzoeken.’
Professors achter de DJ-set
Waar hij zelf het meest naar uitkijkt op het Parkinson Weekend? ‘We gaan op zondag op het sportcentrum een dansfeest houden. Dan willen we met veel mensen een bepaalde choreografie doen op het nummer ‘Multicolor’. En dat filmen we dan en proberen we viraal te laten gaan, om aandacht te vragen voor Parkinson. De rechten van de muziek hebben we al geregeld met Son Mieux. Daar verheug ik me wel op.’ Het schijnt dat tijdens het daarop volgende dansfeest Daniël Wigboldus, voorzitter van de raad van bestuur van de Radboud Universiteit, een dj-set zal draaien. De kans bestaat ook dat dj Boem Boem Bloem dan niet van de knoppen zal kunnen afblijven.
Het volledige programma van het Parkinson Weekend is hier te vinden
