Wat betekent 'Je Moerstaal' voor jou? Rondom dat thema werd de 38ste editie van het Voordrachtfestival dit jaar in de Lindenberg georganiseerd. Vijf middelbare scholen uit de regio Nijmegen deden mee: de SSgN, het NSG Groenewoud, het Montessori College, het Kandinsky College Monnikskap en de Notre Dame. Leerlingen konden zich vrij opgeven om mee te doen aan dit project voor én door leerlingen van Nijmeegse middelbare scholen.
Het voordrachtfestival wordt al sinds 1988 georganiseerd door de educatieafdeling van de Lindenberg in Nijmegen, met als doel om op deze manier een verbinding te maken tussen de scholen en de Lindenberg. Elke school maakt een voorstelling aan de hand van een vast thema, waarin leerlingen hun interpretatie van literaire teksten en gedichten geven. Het resultaat: een reeks verschillende voorstellingen met muziek, theater, dans, beeldende kunst en voordrachtskunst.
Gezonde spanning in de Lindenberg
Ik had nog nooit een Voordrachtfestival bezocht en was nieuwsgierig naar de voordrachten van de middelbare scholieren. Ik kon één voorstelling bezoeken, die van het NSG Groenewoud op dinsdag 18 maart. Op dezelfde avond werd ook een tweede voorstelling opgevoerd in het kader van het festival, door het Kandinsky College Monnikskap. De zaal zat vol met publiek, die dinsdagavond in de Steigerzaal van de Lindenberg. De foyer was voornamelijk gevuld met scholieren, ouders van scholieren en schoolpersoneel. Je voelde een gezonde spanning in de foyer hangen.
Zes jonge spelers kwamen overtuigend het podium op. Het decor bestond uit een hangplek voor de jongeren en een spelvlak met huiskamermeubelen. De spelers waren in dagelijkse kledij gekleed. Al spelend en communicerend met elkaar zag ik een voorstelling die vloeiend van scène naar scène ging en in rap tempo werd opgevoerd. Vrijwel alle scènes gingen over het gebruik van 'Je Moerstaal'. Hoe communiceren we met elkaar? Thuis, op school of als vrienden onder elkaar of in de buurt. Omdat de situaties zo uit het leven gegrepen leken, werd ik nieuwsgierig naar het maakproces en de mensen achter de voorstelling. Ik nam contact op met de school. Leraar Maatschappijleer Charel van Deursen vond het een leuk idee om wat meer te vertellen hierover en regelde dat ik aan twee leerlingen vragen mocht stellen.
Nienke en Fleur zijn dol op acteren
Zo ontmoette ik Nienke (14) en Fleur (12) ruim een week na de voorstelling op hun school, net na de laatste les, waar de schoolbel nog steeds het einde van de les aankondigde. Ik was haast vergeten hoe dat klonk. Ze hadden nog even tijd om mij te woord te staan, voordat ze weer op weg naar huis zouden gaan. Leraar Charel, die ook de theaterlessen op school verzorgt, was bij de ontmoeting aanwezig. Hij begeleidde het project, dat een onderdeel is van het NSG XTRA-programma. Voor dit programma kunnen leerlingen van de school zich inschrijven. Het bestaat uit projecten/cursussen die buiten de verplichte lestijden plaatsvinden. Er is een ruim aanbod op het gebied van fotografie, muziek, theater, dans, maar bijvoorbeeld ook gitaarbouwen.
Meedoen aan het Voordrachtfestival was een onderdeel van dat NSG XTRA-programma. Het project duurde vijf maanden en begon in 2024. Nienke en Fleur, al langer bezig met acteren, waren enthousiast over het voordrachtfestival en gaven zich op. Ze zijn beide dol op acteren, omdat je even in een 'fantasiewereld’ kan vertoeven, en je je mag inbeelden dat je ergens anders bent.
Ik vroeg aan hen hoe deze voorstelling tot stand is gekomen. In de eerste bijeenkomst kregen ze de opdracht om aan de hand van een emotie van binnenuit spontaan íets te gaan spelen. Dus bijvoorbeeld: wat komt er bij je naar boven als je boos bent? Aan wie denk je dan, of aan welke situatie die je hebt meegemaakt? En zo kwam er bij iedereen iets naar boven. Een situatie die ze meemaakten met hun familie, of met buren, of op school. Zo ontstond er tekst door samenspel en reageren op elkaar. Leraar Charel volgde het spel, schreef de meest interessante improvisaties op en maakte er een eigen tekst van. Best een klus, maar dat lukte hem. En zo kon het publiek genieten van een reeks scènes uit het dagelijkse leven van de jonge spelers.
Communiceren in het dagelijkse leven
Praten in 'Je Moerstaal' lijkt voor de spelers in te houden: hoe wordt er in het dagelijkse leven gecommuniceerd met elkaar? Tijdens de improvisaties kwam er over dit onderwerp het een en ander naar boven bij de spelers. Een speelster hoort iemand praten over een ander.Een andere speelster maakt een situatie mee waarin ze moet luisteren naar iemand terwijl ze eigenlijk een andere mening heeft, wat zorgt voor gevoelens van verzet. Ook is er verdriet voelbaar bij de spelers wanneer mensen in het algemeen niet goed luisteren naar elkaar. Met verve hadden de jonge spelers de teksten uit hun hoofd geleerd en het ging goed. Ze lijken zichzelf de vraag te stellen: wat is een goede manier van communiceren met elkaar en wat niet?
Noemenswaardig is de scene waarin speelster Phileine, in de rol van het kind, naast haar vader en moeder op de bank zit. Haar vader en moeder praten over haar, terwijl ze doen alsof Phileine er niet is. Maar die zit ook op de bank en luistert mee naar wat haar ouders met elkaar bespreken. Ze kan alles volgen, maar houdt wijselijk haar mond. Aan haar gezichtsuitdrukking kun je haar reactie lezen. Een herkenbare gezinssituatie?
Nienke en Fleur reageren bedachtzaam over wat ze op het podium gespeeld hebben, als ik hen vraag naar de vragen die ze zelf oproepen met de voorstelling. De voorstelling draagt uit dat de communicatie met elkaar soms ook wel iets anders kan. Bijvoorbeeld als mensen roddelen of als er niet naar hun mening wordt geluisterd. "Is dat zo?", vraag ik ze. "Ja, dat is soms wel een beetje zo", zeggen ze verlegen.
De kracht van theater
Een goede uitlaatklep lijkt de voorstelling te zijn geweest, waarin ze hun eigen taal en de taal van anderen onder de loep hebben genomen. De voorstelling is uiteindelijk maar één keer gespeeld. "Hopelijk wordt dat volgend jaar anders", zegt leraar Charel. Nienke en Fleur willen zeker verder met toneelspelen. Hun ogen glinsteren als ze over hun passie praten. Ze kijken met een tevreden gevoel terug op de repititiebijeenkomsten en de uiteindelijke voorstelling. Het was een intensieve periode, waarin veel moois is onstaan, zoals hechte vriendschappen die tot bloei zijn gekomen. Over een paar jaar moeten ze een beroepskeuze gaan maken. Ik ben benieuwd hoe hun levenspad zal gaan lopen. Ze zijn in ieder geval al goed op weg! Uit de voorstelling spreekt echte interesse in ouderwets theatermaken en spelen. Het enthousiasme voor het spelen spatte van het podium af en ze deden het beregoed.
