Ze willen iets moois beschermen, maar daarvoor doen ze heel gruwelijke dingen
Van soap- en filmactrice (Onderweg naar Morgen, Zoop, Loverboy) tot geëngageerd theatermaakster. Actrice Monique van der Werff (1982) heeft de afgelopen tien jaar een flinke ontwikkeling doorgemaakt. Haar droom werd werkelijkheid toen ze in 2010 haar eigen theatergezelschap White Rabbit Theater oprichtte. Na haar debuutvoorstelling Veronika besluit te sterven, naar het gelijknamige boek van Paulo Coelho, werkt ze momenteel aan haar nieuwste productie HARDLINERS.
HARDLINERS is een ‘theatrale actie-docu’ over mensen met radicale idealen. Samen met haar medespelers Koen Kreulen en Khadija Massaoudi verhouden zij zich tot Tanja Nijmeijer, Muriel Degauque en Anders Breivik. Generatiegenoten die wel heel ver zijn gegaan voor hun ideaal. Van der Werff: “Hoe extreem en gruwelijk hun (terreur)daden ook zijn, zelf geloven zij heilig in hun goede bedoelingen. Dat vind ik fascinerend.”
Waarom heb je ervoor gekozen om een theatervoorstelling te maken over Tanja Nijmeijer, Muriel Degauque en Anders Breivik?
De idealen van deze drie konden niet verder uit elkaar liggen. Nijmeijer is extreem links, Breivik is extreem rechts, Degauque offerde zich op voor de islam. Maar je kunt overeenkomsten zien in hun proces van radicalisering. Extremisme kan in elk geloof of elke ideologie voorkomen. Wat ik me afvraag, is of het extreme in deze mensen zelf zit, in hun persoonlijkheid. Het klinkt misschien radicaal wat ik nu zeg, maar je moet ook over bepaalde talenten beschikken om zo ver te gaan voor je ideaal; je offert er veel voor op: je vrijheid (Breivik), je luxe-leventje (Tanja) of je leven (Muriel).
Hoe ver ga je zelf voor je idealen?
Ik wil met mijn voorstellingen mensen uitnodigen de wereld van verschillende kanten te bekijken. Ik ben bereid om daarvoor mijn tijd, energie en geld te offeren, maar daar houdt het voor mij op. Mijn leven heb ik er niet voor over, en dat van anderen al helemaal niet. Extremisten zeggen: ‘het doel heiligt de middelen’. Daar ben ik het niet mee eens, maar ik vind het wel een interessante discussie.
Wat fascineert je aan deze radicale idealisten?
Ze lijken de maatschappij een spiegel voor te houden. We leven in een tijd van individualisering, en zij geven hun ikje op voor een ideaal. Mijn generatie krijgt te horen ‘jullie hebben geen idealen meer’ en deze mensen zijn bereid ervoor te sterven. We leven nu ook weer in een tijd van politieke uitersten, dus blijkbaar is er iets aantrekkelijks aan radicaal zijn. Het heeft iets krachtigs, duidelijks: weten waar je voor staat. Het genuanceerde, open, begripvolle geluid lijkt daar zwakjes bij af te steken. En dat verontrust me. Tegelijkertijd moet er in een ware democratie ruimte zijn voor kritische geluiden. Anders helpen we ons eigen politieke systeem om zeep.’
Je vorige voorstelling, een toneelversie van Paulo Coelho’s boek Veronika besluit te sterven, ging over een meisje met een doodswens die leerde opnieuw van het leven te gaan houden. Op welke manier is Hardliners een logisch vervolg daarop?
‘De reden waarom Veronika zelfmoord pleegde, of wat daar achter zat, is dat zij nergens passie voor voelde. Het leven trok aan haar voorbij, het wond haar niet op, nergens werd ze kwaad van, nergens werd ze verdrietig van. Die onverschilligheid maakte haar ongelukkig. HARDLINERS gaat juist over mensen die het tegenovergestelde zijn van onverschillig, die misschien wel teveel passie hebben.
HARDLINERS wordt een ‘extreme actie-docu in het theater’ genoemd. Wat houdt dat in?
‘Ik heb de research voor de voorstelling zo aangepakt alsof ik er een documentaire over ging maken. Alleen kan ik niet écht in gesprek komen met Muriel en ga ik niet écht naar Colombia. Alleen in mijn fantasie en op het toneel kan ik deze drie mensen bij elkaar uitnodigen.
Wat hoop je met deze voorstelling te bereiken?
‘Dat mensen een beetje afstappen van de idiote angst voor radicalisering. En ik wil mensen laten zien dat vechten voor een ideaal en ‘ergens voor staan’ eigenlijk heel mooi is, maar tot welke grens?’
Wat: Monique van der Werff met Hardliners
Waar: Theater op de campus, HAN Nijmegen
Wanneer: 25-10-2012
Door: Michelle Roos, Theaterbureau Grünfeld
Foto's: Sander Nagel, Jean van Lingen
