Het hoofdpersonage in Anora van Sean Baker heet voluit Anora Mikheeva, maar ze wordt steeds Ani genoemd, een naam waaraan ze zelf ook de voorkeur geeft. Pas aan het eind van de film zegt Igor, die tevreden is met zijn naam omdat het ‘krijger’ betekent: ‘I like Anora better’ dan Ani. Zegt het wat over Igor dat de titel de door hem geprefereerde naam Anora is? Of heet de film Anora, omdat deze naam op de omstreden huwelijksakte staat, die de Russische schoonfamilie zo graag ontbonden ziet.
Bakers film duurt 139 minuten, maar heeft een dunne verhaallijn. Escortmeisje treft in stripclub de 21-jarige knul Ivan Zakharov. Deze Ivan, die ook wel Vanya heet, houdt van gamen en heeft een kinderlijke giechel. Dankzij zijn steenrijke vader is hij verwend tot op het bot, en is hij omringd met een entourage die erop moet toezien dat hij geen rare uitspattingen heeft (‘al vanaf zijn zesde is het altijd gezeik met Ivan’).
Als het toezicht even minder scherp is, dan is hij pardoes getrouwd in Vegas, tot groot ongenoegen van zijn ouders. Toros, die ook een functie als priester heeft, moet het probleem oplossen samen met de hulpjes Garnik en Igor. Dat is de plot wel zo’n beetje, want de hele verdere rest van de film gaat over pogingen om Ivan en Ani in het gareel te krijgen. Dat Anora met zijn liederlijke en opvliegende karakters, de o zo prestigieuze Gouden Palm in Cannes had gewonnen, moet dan ook te maken hebben met hoe die gevisualiseerd is: goed geschoten, goed geacteerd.
Bakers vorige films waren ook al voltreffers. Sommigen hadden Baker al ontdekt met Tangerine (2015), maar met The Florida Project (2017) vestigde hij definitief zijn naam. Waarom opvolger Red Rocket (2021) zo karig bedeeld werd met filmprijzen en door gebrek aan gunstige publiciteit te kort in theaters draaide, heb ik nooit begrepen. Ik vind het een danig onderschatte film. Van Anora zou ik zeggen dat die een tikkeltje overschat is, maar dan alleen omdat die de hoofdprijs in filmland gewonnen heeft. Dat klopt de verwachtingen nu eenmaal flink op. Goeie film, maar net geen meesterwerk.
Overstelpende weelde
Op Indiewire heeft Wilson Chapman alle 76 winnaars van de Gouden Palm gerangschikt op volgorde van voorkeur. Met een 38e plaats is Anora precies een middenmoter, en het is natuurlijk geen schande dat die het aflegt tegen onverbiddelijke klassiekers als Taxi Driver (Martin Scorsese, 1976), La Dolce Vita (Federico Fellini, 1960), Apocalypse Now (Francis Ford Coppola, 1979) en Parasite (Bong Joon-ho, 2019), maar Anora laat wel recente winnaars als Triangle of Sadness (Ruben Östlund, 2022) en Anatomy of a Fall (Justine Triet, 2023) achter zich.
Opvallend genoeg zet Ani zelf geen gebeurtenissen in gang. Omdat ze Russisch kan verstaan, en een beetje kan spreken, koppelt haar baas haar aan Ivan. Vervolgens palmt Ivan haar in met zijn overstelpende weelde. Hij vraagt of zij zijn ‘hitsige vriendin’ wil spelen, gedurende een week, en 15.000 dollar is geen probleem voor hem. Hij doet haar een spontaan huwelijksaanzoek. Zij vraagt om ‘drie karaat’ om haar vinger; ze krijgt vier. Vanaf dat moment worden alle verwikkelingen bepaald door Ivans vader, die zijn eigen mannetjes aanstuurt. Het is aan de opportunistische Ani om zo goed en zo kwaad als het gaat op alle wisselende omstandigheden te reageren.
Red Rocket
Omgekeerd aan Anora komt in Red Rocket juist alles uit de koker van het hoofdpersonage. Mikey is een sjacheraar met een vlotte babbel. Hij praat zich de blaren op de tong, en dat is nodig want iedereen herinnert hem aan misstappen uit het verleden. Dat zijn werkervaring zich beperkt tot de porno-industrie, helpt ook niet echt. Hij kan wat bijverdienen als dealer, hij kan toch weer intrekken bij zijn vrouw en schoonmoeder en dankzij zijn opschepperij neemt de geïmponeerde buurjongen hem mee op trips.
Maar hij brengt zichzelf weer in de penarie omdat hij verliefd wordt op de bijna 18-jarige donutverkoopster Raylee, bijgenaamd Strawberry. Hij speldt haar van alles op de mouw om een gunstige indruk te maken en poeiert haar ex-vriendje af, waarna hij de volgende dag klappen krijgt. Hij vertelt tijdens een autorit zo enthousiast hoe hij van Strawberry een adult ster gaat maken dat zijn buurjongen een enorme kettingbotsing veroorzaakt. Als deze alle schuld op zich neemt, wil Mikey snel weg met Strawberry naar Californië. Hij houdt drugsgeld achter om de reis te kunnen betalen, maar het wordt ontdekt en met nauwelijks een cent te makken, wandelt hij naar Strawberry.
Nog twee opvallende verschillen. Red Rocket speelt zich af in zonnig Texas City en dat is filmisch net iets fraaier dan het nachtelijke New York in Anora. In Red Rocket is een close-up van de mond van Mikey’s vrouw, waarna de camera omhoog beweegt tot een grote close-up van haar ogen. In Anora is een fragment dat precies andersom is: de camera beweegt van een extreme close-up van Ani’s ogen naar haar mond.
The Killing of a Chinese Bookie
Elke film waarin, net als in Anora, een stripclub een cruciale locatie is, verhoudt zich automatisch tot The Killing of a Chinese Bookie (John Cassavetes, 1976), met een excellerende Ben Gazzara als eigenaar Cosmo. De verhaallijn: net nadat hij zijn gokschulden heeft afbetaald, vergokt Cosmo weer veel geld. Zijn schuldeisers dwingen hem om een ‘bookmaker’ om te brengen, ofschoon Cosmo geen enkele ervaring heeft als huurmoordenaar. Het wordt voorgespiegeld als een eenvoudige klus, maar in werkelijkheid is het beoogde slachtoffer een goed bewaakte gangsterbaas. Cosmo slaagt niettemin in de zo goed als onmogelijke missie, maar houdt er een schotwond aan over.
Veel belangrijker dan die verhaallijn is dat Cassavetes’ film oogt als een hectisch gedraaide documentaire, waarin we een kijkje achter de scherm krijgen over het wel en wee in zijn wat aftandse nachtclub: hoe ontvangt Cosmo zijn gasten, hoe behandelt hij zijn personeel, wat voor acts worden er opgevoerd, hoe gaan de stripdanseressen met elkaar om? De onvaste camera is soms zo dichtbij dat shots onscherp zijn of dat er iemand voor de camera staat. Als onafhankelijke filmmaker maakte Cassavetes ongepolijste films, waarmee hij de indruk wekte dat we zo dicht op de gebeurtenissen zitten dat er niet eens tijd was om de film fatsoenlijk te editen. Als kijker zijn we onmiddellijk en pardoes in de scènes gekatapulteerd.
Ik denk dat Baker graag de rauwe intensiteit van Cassavetes zou willen evenaren, maar er tegelijk voor past om net zo radicaal uit te pakken, eenvoudigweg uit commerciële motieven. De dwarse films van Cassavetes zijn altijd een recept gebleken voor een beperkt publiek bereik. Als Anora wel een goede kassaopbrengst zal hebben – en dat zou me niet verbazen – dan heeft het werk van Cassavetes mede het pad geëffend, omdat diens films uiteindelijk een royale plek hebben verworven in de filmgeschiedenis als cultklassiekers. De reputatie van Cassavetes is heden ten dage zodanig dat het als een chique aanbeveling kan gelden indien je als maker iets van zijn aura meepikt. Anders gezegd, als het Cassavetes light is.
The Apprentice
Dat Cassavetes light geldt overigens ook voor The Apprentice van Ali Abbasi, althans voor de eerste helft van de film. Een nog jonge Donald J. Trump, net als Ivan uit Anora een rijkeluisblaag, is trots dat hij tot een patserige club is toegelaten en ontmoet daar de meedogenloze advocaat Roy Cohn, die zijn leermeester zal worden. Die instrueert hem om niet op de bal te spelen, maar altijd ‘op de man’. Bij een Cassavetes film is het korrelige beeld een doel op zichzelf, bij Abbasi staat het echter in dienst van het tijdsbeeld – omdat de film in de jaren zeventig is gesitueerd, moet die er ook seventies uitzien.
Als de film doorschiet naar de jaren tachtig past The Apprentice gelijk de stijl aan: nu heeft Abbasi’s film een videokwaliteit, het beeld is scherper met, heel lichtjes, horizontale strepen die we van VHS van vroeger kennen. In deze periode pleegt DJT karaktermoord op zijn mentor.
The Apprentice schetst geen flatteus beeld van het personage Trump. En ook al is het geen gladde biopic toch een kanttekening. Want was Trump een onkreukbare figuur geweest met een moreel kompas, dan was de film nooit gemaakt, omdat het te saai zou zijn geweest. Nu is The Apprentice een film die onze afkeuring over zowel Cohn als Trump oproept, maar die in al zijn perverse trucjes ook amuseert. En omdat politiek en show(business) sterk met elkaar verknoopt zijn geraakt, kan de film alleen maar in het voordeel van presidentskandidaat Trump werken, hoe slecht hij iedereen om hem heen ook behandelt. The Apprentice nodigt ons ertoe uit om Trump te bespotten, of zelfs te verachten. Maar voor je het weet, gaat dat bespotten al snel over in lachen met Trump. Hij verdeelt de wereld in winnaars en verliezers, maar eigenlijk kun je pas om Abbasi’s visie op Trump lachen als na 5 november blijkt dat deze charlatan niet gekozen is.
