In Ugenda’s ‘Cult-ID’ vertellen Nijmeegse cultuurmakers en -aanbieders over (de vorming van) hun culturele identiteit. Wat was het zaadje? En hoe heeft cultuur hen tot op de dag van vandaag gevormd. Elk Cult-ID begint met een pitch, waarna tien vragen volgen. Casper ter Heerdt, beeldend kunstenaar en artistiek leider van De Nieuwe Gang bijt het spits af: “Niet iedereen in de sector zit te wachten op laagdrempeligheid, terwijl ik er van overtuigd ben dat je niets op de inhoud of impact in hoeft te leveren.”
Pitch
Casper ter Heerdt is beeldend kunstenaar en artistiek leider, hij werd geboren in 1966 en woont in Beuningen. Casper wil niet kiezen tussen diepgang of lichtvoetigheid: “Diepzinnigheid hoeft niet perse zwaar te zijn, dus beide”. Zijn voorkeur gaat uit naar beeldende kunst, muziek en film. En zintuiglijk naar kijken, luisteren en voelen. Caspers meest recente kunstbeleving is de tentoonstelling De kleine catalogus van de collectie van S.M.A.K. Een geheel nieuwe presentatie van de collectie van het museum, samengesteld met en door jongeren van 13 -16 jaar, dat hij waardeert met een 10. Zijn lievelingslied aller tijden is Heroes van David Bowie.
_________________________________________________________________
Tien vragen
Wat was het eerste moment waarop je cultuur herkende als iets wat echt bij jou hoort? Wat gebeurde er? Waar was je en met wie? Was ‘t een schok of juist niet?
Op de HAVO, het Isala-college in Silvolde. Als brugklassers (14 -15 jaar) gingen we naar de film ‘Christiane F, Wir Kinder vom Bahnhof Zoo’. Dat was de eerste film die mij volledig overrompelde. De heftige levens met drugsproblematiek onder leeftijdsgenoten, natuurlijk bedoeld als waarschuwing, maar ook oh zo aantrekkelijk vanwege het rauwe leven dat in schril contrast stond met mijn leven toen als brave puber. De ervaring van deze film smaakte naar meer. Ook in deze film; my first Bowie experience met Heroes / Helden
Wat dreef jou indertijd? Denk bv. aan schoonheid, maatschappijkritiek, willen (zien) schitteren, verzet of iets anders?
Kritiek op de wereld, die voor mijn gevoel te rationeel, braaf, lomp en ongevoelig was.
Human nature (2020), gemaakt door Casper ter Heerdt © Peter van Esch
Zijn je drijfveren inmiddels veranderd? Hoe komt dat? Of zijn ze juist dezelfde gebleven?
Ik heb als 16-jarige met vrienden afgesproken om nooit ‘volwassen’ te worden want, zo zeiden we, na rijp komt rot. We beseften dat ‘jong’ blijven ons grote streven was. Dat besluit toen is nog steeds mijn ijkpunt; het streven om te willen blijven ontdekken is waar ik trouw aan blijf.
Leverden jouw culturele keuzes wel eens strijd op met je omgeving of juist nooit?
De strijd die ik in mijn leven ervaren heb, heb ik vooral in de cultuursector zelf ervaren. Ik wilde een vak leren en communiceren i.p.v in het juiste jargon te spreken en binnen de gestelde kaders te blijven; ik kwam daardoor op de kunstacademie al in aanvaring met mijn docenten. Die strijd is een rode draad in mijn leven gebleken.
Niet iedereen in de sector zit te wachten op laagdrempeligheid, terwijl ik er van overtuigd ben dat je niets op de inhoud of impact in hoeft te leveren.
Ik geloof in kunst met een plek in de samenleving. Sommige collega’s vinden mij een dominee, vanwege het idealisme dat ik uit wil dragen. Ik geloof niet in eenzijdige zwartgalligheid, alsof het allemaal toch geen zin heeft. Er is ook hoop, liefde en vooruitgang. Klaarblijkelijk is dat voor sommige vakgenoten nogal confronterend.
Was je in die tijd een cultureel groepsdier of genoot je vooral in je uppie?
Op de HAVO had ik een groep vrienden om mij heen die allemaal graag de wereld in wilden; allemaal individuen, geen groepsdieren. We gingen samen op pad, naar bands en bandjes en bijvoorbeeld naar Tinguely in het Stedelijk Museum.
We verloren elkaar nadien uit het oog. Monique, één van hen, kwam ik dertig jaar later weer tegen op Facebook; onze diepe blikken van verstandhouding van toen hebben we nu verzilverd in een prachtige liefde.
Casper ter Heerdt © Peter van Esch
Wie of wat heeft jou verder bij je culturele identiteit gebracht zoals die nu is en hoe is dat gegaan? Denk bv. aan herkomst (gezin/familie/etniciteit/gender), een tijdperk, educatie, een speciale gebeurtenis…
Het Isala had een cultureel programma Buiten Schoolse Bezigheden, met een vrijwilligerswerkgroep van leraren en leerlingen. Ik bracht na school uren op school door.
Daarbij hebben mijn ouders mij altijd gesteund in mijn wens om kunstenaar te worden.
Tijdens mijn studie bracht ik langere tijd door in Italië en Duitsland, een tijd waarin ik uit mijn vertrouwde omgeving losgewoeld - los van de kunstacademie - ook mensen uit de hele wereld ontmoette. Die ervaring maakte mij zelfbewust en bepaalde richting. Tussen mij en mijn docenten is het toen ook niet meer goed gekomen.
Had / heb je idolen of culturele zielsverwanten?
Ik ben te eigengereid om te kunnen dwepen met iemand; geen idolen voor mij. Wel kom en werk ik graag op plekken met mensen die de kunst zelf op de eerste plaats zetten.
Het kunstenaarsinitiatief ArToll in Bedburg-Hau is zo’n plek die kunstenaars telkens weer de kans geeft om hun werk te ontwikkelen en te verdiepen.
Het is een eer om deel te nemen aan de Ostrale in Dresden, een bijzondere en maatschappelijk geëngageerde biennale voor hedendaagse kunst.
Vorig jaar werkte ik ook met veel genoegen in België met Jan Moeyaert, de man die o.a. Watou, voor kunst en poëzie groot maakte. In hem ontmoette ik een echte zielsverwant, in zijn streven om laagdrempelig echte kwaliteit te brengen, met keuzes gemaakt op gevoel, los van trends, markt of status.
Wat wil je met je culturele identiteit vooral (blijven) uitdragen? Of: als je op een feestje bent, wat is dan jouw culturele stokpaardje? Waar heb je het graag over?
Wat David Bowie’s Heroes mij zegt is dat we allemaal een held kunnen zijn, al is het voor één dag. Ik besef me eens te meer dat wij als pubers betekenisvol wilden zijn, niet door rijk te worden, maar door bij te dragen aan de samenleving. Kunst en cultuur zijn voor mij het diepzinniger deel van die samenleving; een plek om even stil te staan en je af te vragen wat we eigenlijk allemaal aan het doen zijn. Dat kan ook door er op een feestje samen met een biertje heel hard om te lachen.
Wat zou je aan een volgende generatie over jouw cultuur (of cultuur in het algemeen) en beleven daarvan vooral willen doorgeven? Wat is echt waardevol gebleken? Voor jou? Voor de ander?
Ik kan mijn leven lang van anderen leren, iets dat gelukkig niet beperkt bleef tot één cultuur.
In vergelijking met het buitenland is Nederland qua kunst en cultuur een achtergebleven gebied, dat zijn kinderen leert dat je als kunstenaar pas beroemd wordt na je dood. Het armlastig geploeter van Vincent van Gogh als grote vernieuwer heeft onze samenleving weinig noodzakelijk inzicht gebracht. Het wordt pas interessant gevonden als het geld waard wordt; dat is de hamvraag bij tussen Kunst & Kitsch. Hoe rijk wil je zijn?
Ik prijs mij gelukkig met mijn cultureel actieve middelbare school. De kleine catalogus in het S.M.A.K. in Gent liet zien hoe waardevol in dit opzicht ‘jong geleerd’ is. Als de wil en gelegenheid er is kan iedereen zich met actuele kunst verbonden voelen. Kunstenaars zijn geen wereldvreemde mensen, zij kijken alleen buiten de gebaande paden, kleuren buiten de lijntjes. Wij zijn hard nodig.
Wil je jouw culturele identiteit proberen te vangen in 1 foto? Je mag er een toelichting bij geven.
Testimony, hout, multiplex, stroomdraad en speakers, 90 cm h, 2022
‘Testimony’ is een model voor een publieke ‘praatpaal’. Je kunt de praatpaal gebruiken om jouw mening te roeptoeteren of via ‘Testimony’ vertellen over de kleine daad die je vandaag voor anderen hebt gedaan. Het hebben van een mening ontslaat je niet van de verplichting er over nagedacht te hebben. ‘Testimony’ stelt voor mij ook de vraag hoe zorgvuldig wijzelf zijn in het uiten van onze mening, bijvoorbeeld op social media. Sta jij dan in de rij? En voor wat? ‘Testimony’ is geselecteerd voor de Salon der Künstler en is van 26 maart t/m 19 juni 2022 te zien zijn in Museum Kurhaus Kleve.
'Testimony' van Casper ter Heerdt © Peter van Esch
Websites: www.casperterheerdt.com
www.casperterheerdtarchives.com
