Tweeduizend jaar geleden liep er een grens dwars door Europa. Een grens tussen de beschaafde wereld van de Romeinen en die van de barbaren daarbuiten. In ons land liep die grens, de Limes, langs de rivier de Rijn. Soldaten uit alle windstreken kwamen naar die grens om forten en wachttorens te bouwen op de zuidoever en met hen kwamen er ook handelaren en ambachtslieden en hun vrouwen en kinderen. Ze lieten alles achter wat ze kenden, soms uit vrije wil maar vaak gedwongen. Nijmegen vormde in die tijd een culturele smeltkroes als grootste stad langs die Limes.
De nieuwste tentoonstelling in Museum het Valkhof trekt de parallel naar het heden. Ook nu trekken mensen met veel verschillende culturen en een diverse achtergrond naar ons land langs de Rijn en ook nu is Nijmegen een stad waar veel culturen samenkomen. Archeologen en hedendaagse kunstenaars gingen samen met een vijftiental deelnemers met een migratie-achtergrond, de zogenaamde public-in-residence, op zoek naar de verhalen achter de migraties toen en nu en kwamen tot een bijzonder resultaat. Een tentoonstelling vol verhalen over beweging en verhalen die je raken: Moving stories.
Bijzondere samenwerking
Museum het Valkhof nodigde vijftien mensen met diverse culturele achtergronden uit de regio uit als public-in-residence. Samen met de curatoren Marenne Zandstra en Marie Stelt dachten zij na over de tentoonstelling en de activiteiten daaromheen. De archeologische vonden gaven aanleiding tot gesprekken over onthechting, identiteit, migratieroutes en ‘de ander’. De weerslag van die gesprekken maakt onderdeel uit van de tentoonstelling en is door verschillende kunstenaars weer gebruikt als inspiratiebron.
Voorafgaand aan de officiële opening op 10 februari 2022 kregen de deelnemers aan deze samenwerking een aparte rondleiding. Ugenda was daar bij.
Herkomst en bestemming
In de achtereenvolgende zalen wordt aan de ene kant het Romeinse verhaal chronologisch verteld. We vinden aardewerk, sieraden, schoenen en grafstenen die hun eigen verhaal vertellen over herkomst en bestemming Zo is er bijvoorbeeld een stukje amfora met een bijzondere vorm. Deze kruiken werden uitsluitend gebruikt voor het vervoer van olijfolie uit een bepaalde streek. Waarschijnlijk meegenomen door een legionair die de smaak van thuis wilde bewaren.
We zien ook kleine voorwerpen die aan thuis doen denken: een tweeduizend jaar oude gesp, een paardenbit, een amulet uit een verafgelegen streek.
Daarnaast liggen hedendaagse voorwerpen: een ring, een boek of wat vruchten. Ieder voorwerp ook weer met een eigen verhaal die het dierbaar maakt en waarmee ook de verhalen van de oudheid dichterbij komen.
Het gaat ook over namen. In de Romeinse tijd kon je aan de naam vaak aflezen waar iemand vandaan kwam. Veel opgegraven aardewerk bevat ingekraste namen die verwijzen naar plekken als Macedonië of de Balkan. De deelnemers aan pubic-in-residence merken ook dat ze vaak moeten uitleggen waar hun naam vandaan komt. Je naam is niet alleen je identiteit maar geeft ook je historie en je herkomst weer.
Voel je thuis
De tentoonstelling is ingedeeld volgens verschillende thema’s en elk thema laat twee kanten zien: de Romeinse en het heden. Het voert te ver om hier elk thema te behandelen, maar een rode draad door elk thema gaat over thuis zijn, je thuis voelen. Tacitus vroeg zich tweeduizend jaar geleden al af wat mensen uit Afrika en rond de Middellandse Zee in vredesnaam te zoeken hadden in dit koude zompige moeras, maar ook in deze tijd vinden die mensen nog steeds hun weg hierheen en doen er alles aan om zich hier thuis te voelen. Soms hebben ze daar een schuilplaats en koffie voor nodig, maar meestal gaan ze op in het grote geheel, waarbij ze delen van hun eigen cultuur meenemen en integreren in het land waar ze terecht zijn gekomen. Zo ontstaat een nieuw geheel. Met olijfolie en koffie. Alleen uit de naam is soms nog de herkomst af te leiden. Net zo goed als het Romeinse leger bestond uit mensen die van oorsprong uit diverse delen van het Rijk kwamen, zo is de huidige samenleving ook geworteld in alle uithoeken van Europa en daarbuiten. En deze tentoonstelling laat heel duidelijk zien dat dit alleen maar een verrijking is.
Moving stories staat niet op zich. Het is het eerste project in een samenwerking tussen de musea in Arnhem en Nijmegen in het teken van ontgrenzing. Want grenzen zijn niet alleen om af te bakenen maar juist ook om te slechten. Om elkaar over de grens heen te bereiken en te ontdekken dat de ander helemaal niet zo anders is. Zelfs al woont hij in Arnhem.
Getagd onder
